سفارش پذیرفته میشود

مراکز منبت کاری در ایران

در حال حاضر منبت كاری در گوشه و كنار ایران رواج دارد و می توان گفت كه در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، آباده،اراک، شاهرود و ... نسبتاً منبت كاری بیشتر انجام می شود.  شهر آباده‌ در استان فارس‌ و شهر گلپايگان در استان اصفهان مرکز اصلي منبت‌کاري‌ محسوب ميشود و جز اين‌ در شهر بوشهر نيز عده يي‌ به‌ منبت کاري‌ اشتغال دارند و در ‌ديگر نقاط کشور هم‌ به‌ طور پراکنده منبت کاري‌ رايج‌ است‌. ‌

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی ، ظریف کاری ، منبت کاری ، از دیرباز در مناطق شهری تویسرکان ، ملایر و سرکان رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای جیجانکوه و اشترمل ، از توابع تویسرکان و روستاهای دهنو، آورزمان، حسین آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می پردازند.
شایان ذکر است، که در روستاهای جیجانکوه و اشترمل تعداد کثیری از اهالی  به  تولید  مصنوعات منبت  اشتغال دارند ، تا جایی که به یکی از مراکز مهم این صنعت، از لحاظ کمی و کیفی مبدل شده اند. نوع تولیدات منبت استان معمولاً شامل : تخت خواب، پا تختی، انواع میز توالت، میزگرد، میز عسلی، میز غذا خوری ، مبل، انواع کمد بوفه، ویترین ، کنسول و غیره می باشند.

 طرح های اصیل ایرانی شامل اسلیمی ها، ختایی، گل و بوته، گل و مرغ و ... می باشد كه تدریجاً انواع طرح های خارجی مانند گوشواره ای، فرشته ای و ... جای آن ها را می گیرند.

منبت کاران ايراني‌ با بهره گيري از انواع چوب که‌ به‌ راحتي و با قيمت ارزان از داخل‌ کشور‌قابل‌ تهيه است‌ و به‌ کمک ابزار کاري‌ بسيار ساده‌ و ابتدايي‌ که‌ از چند قلم و اسکنه ي فلزي ‌تجاوز نميکند با صبر و حوصله يي‌ در خور ستايش‌ ذهنيات خود را که‌ اکثرا نيز منبت از ‌ارزش‌هاي اصيل اسلامي‌ و ايراني‌ است‌ و به‌ شکل خط‌وط کوفي‌ و نقوش اسليمي، ختايي‌ و ‌گل و مرغ و... متجلي ميشود به‌ منصه ي ظهور ميرسانند و علاوه‌ به‌ درهاي مسجد و ‌زيارتگاهها، صندوق‌هاي روي‌ مقابر و ساخت‌ انواع رحل‌ و منبر در اندازه‌هاي مختلف که‌ نمونه‌ ‌ي آنها را در اکثر مساجد و زيارتگاههاي کشور ميتوان ديد به‌ تهيه و توليد وسايل‌ مصرفي‌ ‌نيز اشتغال دارند و محصولاتي‌ نظ‌ير قاب عکس، قاب آئينه جعبه ي قاشق‌ و چنگال، ‌سرويس‌هاي روميزي اداري‌، انواع ظروف‌ و... توليد مي‌کنند که‌ خريداران و مصرف کنندگان ‌زيادي‌ دارد. ‌

روستاي سمقاور كميجان

بيش از 200 كارگاه منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان استان مركزي وجود دارد .روستاي دو هزار و 50 نفري سمقاور 850 نفر جمعيت فعال دارد كه حدود 500 نفر آنان در اين كارگاهها به كار مشغولند      15  سال پيش آقاي شاهميرزا لو از اهالي روستا هنر منبت كاري را در تهران فرا گرفت و با آموزش آن به روستائيان اين هنر را در روستا گسترش داد. افزود سالانه در كارگاههاي روستاي سمقاور دوهزار دست انواع مبل منبت كاري شده توليد و با عرضه آن به بازار چهار ميليارد ريال در آمد عايد توليد كنندگان ميشود.  وي گفت هم اکنون بيش از 200 استاد منبت كار در روستا مشغول به كار هستند.
هزينه راه اندازي هر كارگاه منبت كاري در اين روستا 15 ميليون ريال است كه با حمايت مسئولان و اختصاص تسهيلات زمينه توسعه بيشتر اين كارگاهها در روستاي سمقاور فراهم خواهد شد .كيفيت مبلهاي توليدي در اين روستا را مطلوب ارزيابي كرد و افزود محصولات توليدي اين روستا به استانهاي تهران / آذربايجان شرقي و غربي / فارس و اصفهان ارسال مي شود.

قسمت‌هاي مختلف يك درخت و ارتباط آنها با منبت كاري

مهمترين ماده ای که روی آن منبت کاری می کنند چوب است. اين چوب بايد محکم، بدون گره و باختگي باشد. برای اين منظور، چوب های آبنوس، فوفل، بقم، شمشاد، عناب و گردو و .... از همه مناسب تر هستند. چوب های گردو و آبنوس، چون محکم تر و چرب تر هستند، دوام بیشتری دارند. ولی در ایران و خصوصاً استان همدان، به خاطر فراوانی چوب گردو، اکثراً از این نوع چوب استفاده می کنند. چوب گردو داراى رنگ راه دار تيره است كه با رگه هاى تيره تر نقش زيبايى به خود گرفته و براى منبت كارى انتخاب مناسبى است. انتخاب چوب در منبت كاري يكي از مراحل مهم منبت كاري مي باشد. بدلیل اینکه چوب از درخت به دست می اید لذا در اینجا نخش های مختلف آن توضیح داده می شود.

چوب، حاصل درخت است و درخت مواد غذايي خود را از زمين و هوا گرفته و رشد مي كند. درخت از طريق ريشه ، مواد غذايي را از زمين مي گيرد و به ساير قسمت هاي خود هدايت مي كند. اين كار به وسيله ي لوله هاي باريك مويي و با نيروي مويي انجام مي شود. نيروي مويي يا كاپيلارتيه باعث به جريان افتادن آب آزاد از طريق حفره هاي سلولي و روزنه هاي ريز ديوارهي سلول مي گردد.

نمونه ای از منبت کاری در دوران قاجاریه در باغ قوام شيراز

در دوره ی زندیه و قاجار، منبت كاری رو به انحطاط رفت و ساختن درهای منبت و قطعات بزرگ ، جای خود را به قطعات كوچكتر مانند رحل قرآن و قاب آئینه داد.

بعد از سقوط سلسله ي قاجاريه‌، مردم‌ که‌ از واگذاري‌ بدون‌ قيد و شرط کشور توسط ‌‌حکومتگران به‌ بيگانگان به‌ تنگ آمده و جستجو گر راهي‌ براي بازگشت به‌ ازرش‌هاي ‌فرهنگي و صنعتي خويش‌ بودند، عليرغم‌ حکومت‌ کودتا که‌ سعي در حفظ روابط‌ و ضوابط‌ ‌پيشين داشت‌ بسياري‌ از معيارها را در هم‌ ريختند و بديهي است‌ که‌ در چنين شرايط‌ي‌ ‌هنرمندان و صنعتگران و اهل‌ حرفه‌ نيز نقشي بزرگ‌ داشتند. در همين رابط‌ه‌ استاد احمد ‌صنيعي و استاد علي مختاري‌ که‌ جزو معدود باقيماندگان استادان منبت کار بودند به‌ تهران ‌آمده و ضمن جدي گرفتن حرفه‌ ي منبت کاري‌ به‌ تربيت شاگرداني‌ جهت احيا و حفظ هنر و ‌صنعت آبا واجد ايشان پرداختند و تاسيس سازمان صنايع‌ دستي ايران به‌ عنوان حافظ‌ و ‌نگاهبان صنايع‌ سنتي و بومي‌ وسيله ي ديگري بود که‌ باعث‌ شد تا عده يي‌ در زير چتر حمايت‌ ‌آن گرد آمده و مانع‌ مرگ منبت کاري‌ در ايران شوند.

در دوران قاجار گرچه اين هنر با ركود جدى مواجه شد اما پس از آن با توجه جدى به هنرهاى سنتى، منبت نيز از انزواى گذشته بيرون آمد و هنرمندان و آثار درخشانى از آنان به منصه ظهور رسيد. جريانى كه تا امروز نيز امتداد يافته است. 

پیشکسوتان و مراكز  منبت کاری در ايران

1-  سيد كمال ميرطيبى

يكى از هنرمندان شاخص هنر منبت كارى امروز ايران، سيد كمال ميرطيبى است.هنرمندى كه افزون بر پرداخت قدمايى به هنر منبت كارى و حفظ اصالتها و ويژگيهاى كهن اين هنر، با تكيه بر دانش امروزى، عرصه تحقيق و پژوهش در اين هنر را نيز دنبال كرده و بويژه درحوزه شناخت چوب و كاركردهاى انواع آن در هنر خويش صاحب ديدگاه و نظر است.
سيد كمال ميرطيبى در سال ۱۳۳۲ در اراك به دنيا آمده است.منطقه اراك و فراهان از ديرباز مهدهنرهاى سنتى ايران بوده و بسيارى از بزرگان هنر اين سرزمين خاستگاه فراهانى داشته اند. بويژه در حوزه هنر رسمى ايرانى كه با ماهيت هنر ملى پيوند دارد، اين منطقه هنرمندانى همچون خاندان فراهانى در موسيقى و بسيارى ديگر را در دامان خويش پرورانده است. ميرطيبى در چنين محيطى از كودكى به هنر كنده كارى روى چوب علاقه مند شده و اين علاقه را در هنر ريشه دار و اصيل منبت كارى دنبال كرده است. سيد كمال نوجوان، ابتدا نزد استاد ابوطالب، با هنر منبت آشنا مى شود و با روحيه جست وجوگرى و كنجكاوى آثار ديگران را نيز مورد كنكاش و مداقه قرار مى دهد، تا آنجا كه در ۲۰ سالگى دست توانايى در منبت مى يابد و بر همين اساس است كه با تأييد استادان آن زمان در همين سن و سال به استخدام كارگاه هنرهاى سنتى وزارت فرهنگ و هنر وقت در مى آيد.
با اين توضيح سابقه فعاليت كارگاه معرق ومنبت به سال ۱۳۰۹ مى رسد. در ابتدا سرپرستى كارگاه را استاد احمد امامى به عهده داشت. پس از او اساتيد ديگرى همچون على امامى، آقايان ويزايى، گودرزى و عطا الله حاج غلامعلى سرپرستى كارگاه را به عهده داشتند و در طول اين مدت آثار بر جسته و چشمگيرى در كارگاه ساخته شد كه در نمايشگاه هاى مختلف به نمايش درآمد. اين موج توجه به هنرهاى سنتى تا ۲۰ سالگى كمال ميرطيبى نيز ادامه داشت و اسباب استخدام او و ديگر جوانان مستعد در ساير شاخه هاى هنرهاى سنتى ايران، براساس اين موج توجه، فراهم شد.در طول اين سال ها ميرطيبى علاوه بر خلق آثار فراوانى در هنر منبت كارى، به تدريس اين رشته هنرى نيز پرداخته و هنرجويان و هنرمندان فراوانى در اين حوزه تربيت كرده است.بر مبناى همين روحيه تدريس است كه او شايد بيش از بسيارى هنرمندان اين رشته به حوزه پرداخت نظرى و بحث كارشناسى درباره هنر خويش پرداخته باشد

ميرطيبى براساس تحقيقات وسيعى كه در انواع چوب براى ساخت آثار فاخرى در هنر منبت داشته، دكتراى افتخارى چوب دريافت كرده است. سيد كمال ميرطيبى از سال ۱۳۷۰ به سرپرستى كارگاه منبت سازمان ميراث فرهنگى منصوب شد و در اين سال ها موقعيت كارگاه را در امتداد راه و مسير استادان گذشته با جديت پيگيرى كرد و خلق آثار با ارزشى در اين كارگاه را موجب شد.ميرطيبى در كنار تدريس و كار منبت، از حضور در مجامع و همايشها و مسابقات اين رشته از هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده و در بسيارى از مسابقات هنرى اين رشته داور بوده است. در نخستين جشنواره هنرهاى سنتى جوانان او در كنار استادان ارجمند و آزموده و چند نفر ديگر، از داوران مسابقه بود.

سيد كمال ميرطيبى از سال ۱۳۷۰ به سرپرستى كارگاه منبت سازمان ميراث فرهنگى منصوب شد و در اين سال ها موقعيت كارگاه را در امتداد راه و مسير استادان گذشته با جديت پيگيرى كرد و خلق آثار با ارزشى در اين كارگاه را موجب شد.ميرطيبى در كنار تدريس و كار منبت، از حضور در مجامع و همايشها و مسابقات اين رشته از هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده و در بسيارى از مسابقات هنرى اين رشته داور بوده است. در نخستين جشنواره هنرهاى سنتى جوانان او در كنار استادان ارجمند و آزموده و چند نفر ديگر، از داوران مسابقه بود.

2- علي امامي

وي در سال 1291 در شهر آباده ديده به جهان گشود و بعد از طي دوران تحصيل، با شوق و علاقه وافري كه به هنر آباء و اجدادي خود نشان مي داد، تحت نظر و تعليم پدر هنرمند خويش، به آموختن اصول مقدماتي فن منبت كاري مشغول شد وبا استعداد قابل توجهي كه داشت پدرش او را همراه خود به تهران آورد.

علي امامي از اين پس به ادامه كوششهاي هنري در كارگاه منبت اشتغال ورزيد و بعد از فوت پدر، از آنجا كه استادي لايق و با كفايت به شمار مي رفت در رأس اين كارگاه، به تعليم هنرجويان و خلق آثار زيبا و پر ارزش منبت پرداخت.

در كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور چهارده نفر هنرمند و هنر جو تحت نظر استاد علي امامي به تهيه آثار ارزنده هنري اشتغال دارند كه در اين جا از آنان به ترتيب ياد مي شود:

آقايان پرويز زابلي، عباس شهميرزادي، محمد طاهر امامي، عزيز الله ويزائي، عباس امين، قاسم شهريه، محمد علي شيرازي، حسن احيائي ، شاپور گودرزي، حسين اعيان، اكبر حاجي قاسمي، حسن حلج، اكبر سريري، حسن آزاد خواني.

از جمله آثار پرارزش و ممتازي كه تحت نظر و هدايت آقاي علي امامي به وسيله هنرمندان كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور ساخته شده و موجبات شناساندن بيشتر كشور ما را به جهانيان فراهم ساخته كارهاي زير را مي توان نام برد:

ـ بوفه بزرگ هفده كشوئي منبت و معرق و مشبك كاري كه در سال 1319 ساخته شده است. اين اثر در زمان سلطنت رضا پهلوي ، در نمايشگاه امتعه وطن، به معرض نمايش گذارده شد و از طرف نمايشگاه مزبور به اخذ مدال نائل گرديد.

ـ ميز گرد به وسعت يك متر و پنجاه سانت كه سطح آن از طرحهاي شاه عباسي معرق و اطراف پايه هاي آن منبت كاري شده است. اين ميز بسيار نفيس در نمايشگاه سازمان صنايع كشور به معرض نمايش گذارده شد و مورد توجه و استقبال شركت كنندگان در نمايشگاه مزبور قرار گرفت و مدال ممتاز نمايشگاه را كسب نمود.

ـ ميز مربع مستطيل به طول 5 متر و به عرض يك متر و بيست سانت. كليه سطح اين ميز از عاج و صدف و استخوان و چوبهاي گوناگون با رنگهاي طبيعي معرق كاري شده و اطراف ميز از چوب فوفل به طور برجسته ساخته شده است. پاية اين ميز به سبك معماري است. ميز مزبور در نمايشگاه جهاني بروكسل نمايش داده شد و مورد توجه و استقبال بينندگان و شركت كنندگان واقع گرديد و به اخذ مدال طلاي«گراند پري» بزرگترين و ارزنده‌ترين جايزه نمايشگاه نائل گرديد.

ـ كارگاه منبت كاري، در نمايشگاه ديگري كه در سال 1325 از طرف وزارت فرهنگ در محل فعلي ساختمان مجلس سنا برگزار شده بود شركت كرد و با نمايش آثار متعددي از معرق و منبت، مدالهائي ذيقيمتي دريافت كرد.

منابع مورد استفاده

1- ابراهیم پور يعقوب،. روش تدریس تکنولوژی چوب و منبت با معرفی ابزارها با متد جدید. جزوه آموزشی، 1386.

2- بي نام، روزنامه شرق شماره 806، 21/4/85 صفحه 16 (رسانه).

3- بي نام، واحد مركزي خبرIRIB ،  هنر منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان.

4- جانستون جيمز، منبت كاري روشها و طرحها، مترجم بلوچ حميد، چاپ دوم، تهران، انتشارات فني ايران، 1378.

 5-  فرشي، مهدي. "با كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور آشنا شويد". دوره 1، ش3 (دي 41)

3 شنبه 30 دى 1386 ,

6- طوجي حميد، منبت كاري، چاپ اول، تهران، انتشارات ارمغان، 1380.

7- ياوري حسين، آشنايي با چوب و هنرهاي مرتبط با آن، چاپ اول، تهران، انتشارات سوره مهر، 1383.

8- www.Shargh Newspaper.htm

9- www\magiran_com فصلنامه هنرنامه، شماره 13.htm

10- www\آشنايي با صنايع دستي ايران.htm

11- www\تاريخچه معرق چوب.htm

12- www\هنرمعرق.HTM

13- www\ofogehonar_com_ - Content.htm

14- www\ابزار كار معرق روي چوب و كاربرد آن » تبيان.htm

15- www\تاريخچه هنر معرق روي چوب » تبيان.htm

16- www\_Articles.htm

17- www\1Tabligh - معرق و منبت و ماكت چوبي پژمان.htm

18- www\Abrar Newspaper.htm

19- www\Borujerd City, IRAN وبلاگ بروجرد.htm

20- www\GHASR International Hotel Group.htm

21- www\GHASR International Hotel Group.htm

22- www\İRAN İSLAM CUMHURİYETİ KÜLTÜR EVİ.htm

23- www\kar_09.htm

24- www\News.htm

25- www\Persian Article.htm

26- www\turist.htm

27- www\Untitled Document.htm

28- www\ايرانيان خارج از کشور.htm

29- www\جامعه مجازی سپنتا - اراک.htm

30- www\درباره شهرستان گلپايگان.htm

31- www\درباره همدان.htm

32- www\رادیو آفتاب  خبرنامه  هنر منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان.htm

33- www\روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد - 14نفر منبت كار حرفه اي در استان يزد فعاليت مي كنند.htm

34- www\روزنامه قدس85-10-19 رونق هنر منبت كاري در قزوين.htm

35- www\شهر من آبــــــــــاده - منبت آباده از نگاه ایرنا.htm

36- www\فروشگاه اینترنتی صنایع دستی چوبی.htm

37- www\معرق - ویکی‌پدیا.htm

38- www\منبت.htm

39- www\مواد اولیه در منبت كاری.htm

40- www\موزه هنرهاي تزييني اصفهان.htm

41- www\نارنجستان قوام.htm

42- www\هنر ایراتی.htm

43- www\هنرمنبت كاري.htm

تخته چوب حکاکی شده از دوره تیموریان

در عصر تیموریان شیوه ی منبت كاران دوره ی مغول ها ادامه یافت و از نمونه های خوب این دوره " دو لنگه ی در "  متعلق به نیمه های دوم قرن پانزدهم میلادی (قرن 9 هجری قمری) است كه در موزه متروپولیتن نگاهداری می شود.  رویه ی این دولنگه در، به قطعات مربع تقسیم و داخل هر كدام نیز تقسیمات دیگری شده و تزئینات آن عبارت است از اشكال هندسی و برگهای ظریفی كه معمولاً تذهیب كاران دوره تیموری از آنها استفاده می كردند.

منبت کاری در دوره اسلامی

بعد از ظهور ‌اسلام و با توجه‌ به‌ شيوع روحيه ي ساخت‌ مراکز و مساجد اسلامي‌، هنرمندان ايراني‌ جزو ‌اولين کساني‌ بودند که‌ تمامي‌ توان و استعداد خويش‌ را صرف تزئين مساجد کردند و به‌ ‌موازات هنر نمايي‌ معماران، کاشيکاران سنگتراشان، گچبرها و... منبت کاران نيز جذب ‌فعاليت در اين‌ زمينه شدند و آثاري‌ به‌ وجود آوردند که‌ متاسفانه‌ امروزه‌ نمونه‌هاي زيادي‌ از ‌آنها در دست‌ نيست ولي‌ به‌ اتکاي همان باقيمانده هاي ناچيز ميتوان گفت آنچه براي تزئين ‌مساجد و به‌ شکل منبر، رحل‌ قرآن و در و پنجره ساخته شده نمونه‌ ي بسيار ارزنده يي‌ از ‌ذوق‌ و هنر ايرانيان است.

مهم ترين وسايل چوبى كه ساخت آنها در قرن هاى نخستين اسلامى متداول بوده عبارتند از كلبه ها و ساختمانهاى چوبى، كلاف هاى ساختمانى، ستون چوبى، سقفهاى كاذب چوبى قابدار، اجزاى ساختمان مانند در و پنجره، وسايل كاربردى مانند منبر، ابزار صنعتى و كشاورزى.

در آثار چوبى دوره ميانى اسلامى كه مربوط به قرن هاى پنجم تا دهم هجرى است، اجزاى ساختمانهاى چوبى مانند ستون و سقف، وسايل متصل به ساختمان مانند در، پنجره، نرده به ميزان زيادى به چشم مى خورد ولى آثار كوچكتر مانند جعبه، قاب، رحل، وسايل خانگى، ابزار آلات، وسايل جنگى و شكار نيز كم و بيش وجود دارد.

بيشترين نقوشى كه در منبت اين دوران مى بينيم عبارت اند از : نقوش هندسى، شيارهاى موازى، كتيبه، اسامى ائمه (ع)، شكل محرابى، لچك، ترنج، گل و بوته، ختايى و اسليمى، شكوفه، برگ، نخل، شمسه، و انسان.

منبت كارى دوره ميانه اسلامى در حدى بسيار ظريف و باروسازى و ريزه كارى فراوان ديده مى شود و پرداخت آن نيز در حد اعلاى خود مشاهده مى شود. منبت اين دوره بر اساس طرحهاى هندسى، شيارهاى موازى، خط ثلث و نسخ، اسليمى و ختايى به سبك ايرانى، نقوش انتزاعى گياه و انسان و ترنج و محرابى مشاهده مى شود.
در بيشتر آثار چوبى صفوى مى توان تحولاتى از لحاظ نقش و شيوه هاى اجرايى ملاحظه كرد. صنايع دستى چوبى اين دوره كه مربوط به حدود قرن ۱۰ و ۱۲ است از لحاظ فنى بسيار ظريف و بادوام و داراى عملكردى مفيد و درست هستند و از لحاظ هنرى بر اساس نقوش فرهنگى ايرانى ساخته و از طرفى با دقت و نظم اجرا شده اند .
آثار اين دوره شامل ساختمانهاى چوبى و اجزاى وابسته به آن مانند ستون، سقف، در، پنجره و همچنين شامل وسايل كاربردى مانند رحل، جعبه، قاب، صندلى و ابزار صنعتى و كشاورزى و جنگى است. هنر معرق كه از دوران قبلى آغاز شده و به طور ساده انجام مى شد از اين زمان تكامل بيشترى مى يابد.

هنرهاي چوبي بعد از صفويه و به خصوص دوران قاجار نه تنها تكامل فني نداشت بلكه با افت كيفيت فني نيز روبرو بود. به طور كلي در آثار چوبي اين دوره به دو سبك وجود دارد. بخشي كه در آن سعي شده از روشها و نقوش دوران قبل پيروي شود و بخشي ديگر كه از اصول فني و هنري آثار چوبي اروپا الهام گرفته شده.
در اين دوره به دو نوع منبت بر مي خوريم. يكي منبت به شيوه صفوي با عمق كم و طرح ايراني كه ندرتا" ديده مي شود و ديگري منبت به شيوه فرنگي با عمق زياد و با نقش پيچك اجرا شده كه به ميزان زيادتر وجود داشته است. منبت كارى در زمان قاجاريه در شهر بوشهر به اوج رسيده بود و قبل از آن هم ممكن است كه وجود داشته اما آثارى به جاى نمانده است.
 بيشتر نقش هاي مورد استفاده در آن زمان نقش طبيعت، گل و مرغ، نقوش حيوانات و نقوش اسليمى بود و از رنگ خود چوب استفاده مى شد.

منبت کاری در دوره صفویه

در دوره‌ ي صفويه‌، با توجه‌ به‌ اينکه ساخت‌ ابنيه ي مذهبي و نيز کاخهاي سلطنتي در ايران‌افزايش‌ چشمگير و محسوسي‌ يافت‌ عده ي زيادي‌ از هنرمندان به‌ اصفهان که‌ مرکز کشور بود ‌و اکثر ابنيه ي مورد اشاره‌ در آن احداث مي‌شد روي‌ آوردند و تجمع اين‌ هنرمندان در يک‌ ‌نقطه‌ که‌ تبادل‌ تجربيات از اولين برآيندهاي آن بود باعث‌ شد تا آثاري‌ ماندني‌ و اعجاب انگيز ‌به وجود آيد.

منبت كارى گرچه در دوران صفويه راه پيشرفت و ترقى را به سرعت پيمود و هنرمندان منبت كار آثار بسيار زيبايى در اين دوره از خود باقى گذاشتند. عصر صفوي يكي از لحظه‌هاي اوج منبت‌كاري ايران است. شيوه هنرمندان اين دوره اسليمي وختائي بود. ولى در دوره قاجار به علت بى توجهى به هنرهاى قديم، اين هنر نيز به بوته فراموشى سپرده شد. در دوره بعد با تأسيس اداره صنايع مستظرفه، منبت كارى نيز همچون ساير رشته هاى هنرهاى سنتى مورد توجه قرارگرفت و موجبات احياى اين هنر فراهم شد.
به دنبال حمله ي افغانها به‌ ايران و پس‌ از آن درگيريهاي سياسي‌ که‌ عرصه را بر هر نوع‌ فعاليت سازنده يي‌ محدود مي‌گردد هنرمندان و صنعتگران منبت کار تدريجا پراکنده و ‌جذب مشاغلي غير تخصصي شدند و آن عده يي‌ هم‌ که‌ هنوز به‌ کار اشتغال داشتند و با ‌سماجت‌ مي‌کوشيدند تا جلوي مرگ اين‌ هنر صنعت ارزنده را بگيرند مجال چنداني‌ براي ‌فعاليت در رشته ي هنري و صنعتي خود نداشتند. در اين‌ زمان، آباده‌ (از توابع‌ استان ‌فارس‌) تنها مرکز تجمع منبت کاران کشور به‌ حساب مي‌آمد و جز اين‌، در هيچ جاي ديگر از ‌کشور پهناورمان نشاني‌ از منبت کاران و منبت کاري‌ ديده نميشد.

منبت کاری در دوره ی زندیه و قاجار

هنرهاى چوبى بعد از صفويه و بويژه دوران قاجار نه تنها تكامل فنى نداشت بلكه با افت كيفيت فنى نيز روبه رو بود. به طور كلى در آثار چوبى اين دوره دو سبك وجود دارد. بخشى كه در آن سعى شده از روش ها و نقوش دوران قبل پيروى شود و بخشى ديگر كه از اصول فنى و هنرى آثار چوبى اروپا الهام گرفته است.

منبت کاری در دوره سلوکیان

از دوره سلوكيان آثار چندانى در دست نيست و آثار چوبى دوره اشكانى نيز تا حد زيادى شباهت به دوره هخامنشى دارد. در دوره ساسانى استفاده از كلاف هاى چوبى در ساختمان منبت متداول مى شود. در اين دوره نوعى رويه كوبى مربعهاى چوبى انجام مى شده كه نقش هندسى و انتزاعى داشته است. نقوش عبارت بودند ازنقوش انتزاعى، گياه و حيوان و انسان.

دلایل کم بودن مستندات تاریخی در رابطه با سابقه منبت کاری

شاید بتوان تاریخ شروع منبت کاری، به معنای کنده کاری روی چوب را زمانی دانست، که انسان نخستین بار با ابزاری برنده چوب را تراشیده است. ولی مدارک معتبری از پیشینیان این هنر، در دست نداریم. زیرا عمر چوب کوتاه است و به مرور زمان از بین می رود و همچنین عدم نگهداری درست وسایل چوبی به دلیل نبود مواد و وسایل حفاظتی (مانند لاكها و رنگهایی كه امروزه استفاده می شود) دانست. ولی با این حال ، آثار نسبتاً قدیمی از منبت كاری در كشور ما به جای مانده كه بیشتر بر روی در مقبره ها، منابر و در مساجد انجام شده و دلیل سالم ماندن آن نیز به خاطر احترام مذهبی مردم به این اماكن می باشد كه قدمت بعضی از آنها به 1000 سال هم می رسد.  

قدیمی ترین آثار چوبی منبت کاری شده ایران

اکنون قدیمی ترین درب چوبی منبت کاری شده در موزه اکبر آباد هندوستان نگهداری می شود، که متعلق به کاخ سلطان محمود غزنوی بوده است كه قدمت آن به ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پيش مي رسد.

قديمي ترين‌ اثر منبت موجود در ایران که‌ متعلق به نيمه ي اول‌ قرن سوم هجري قمري است يک‌ لنگه‌در چوبي‌ متعلق به‌ مسجد جامع‌ عتيق شيراز است‌ که‌ در دوره‌ ي عمرو بن‌ ليث صفاري‌ ‌ساخته شده و داراي زير سازي‌ اي از چوب تبريزي بوده و روي‌ آن با خلال هايي‌ از چوب گردو ‌و نقوش پر ضلع بسيار زيبايي‌ زينت شده. يک‌ سر در منبت کاري‌ شده ‌از چوب کاج نيز موجود است که‌ در قرن چهارم‌ هجري قمري

ساخته شده است‌ و روي‌ آن با ‌ظرافت‌ کامل‌ خط‌وط کوفي‌ با قط‌ري حدود سه‌ سانتي متر کنده کاري‌ شده است‌.

همچنین چند درب چوبی متعلق به قرون چهارم و پنجم هجری موجود است. کنده کاری این درب ها به صورت شاخ و برگ و کتیبه های مختلف ، با آیه های قرآنی است (در اصفهان و قزوین). یکی از زیباترین آثار منبت کاری ایران، يكي ديگر از آثار منبت كاري شده متعلق به اين دوره، رحلي است كه در سال ۷۶۱ قمري كنده كاري شده که علاوه بر تزئینات شاخ و برگ به سبک ساسانی ، نام 12 تن از ائمه معصومین (ع) بر روی آن دیده می شود. در عصر حاضر نیز، هنر صنعت منبت، در گوشه و کنار ایران رواج دارد.

يكي ديگر از آثار منبت كاري شده متعلق به اين دوره، رحلي است كه در سال ۷۶۱ قمري كنده كاري شده و در موزه متروپوسين نيويورك نگهداري مي شود كه علاوه بر تزئينات شاخ و برگ به سبك ساساني نام دوازده تن از معصومين بر روي آن ديده مي شود.

در ايران نيز همان طور كه قبلاً ذكر شد هنر منبت كاري از قرن ها پيش معمول بوده است، تا آنجا كه در كتيبه هاي تخت جمشيد از پرداخت دستمزد به هنرمنداني است كه روي درهاي چوبي كنده كاري مي كردند. البته بيشترين آثار باقي مانده به دوره بعد از اسلام در ايران برمي گردد؛ چرا كه با گذشت زمان چوب در زير خاك به كلي مي پوسد به همين دليل تا حال هيچ گونه اثري از دوره قبل از اسلام باقي نمانده است. در زمان تيموريان اين هنر به روش دوره قبل و مغول رواج يافت، از آن دوره انواع ضريح ها و منبرهاي منبت كاري شده به جاي مانده است. اما اوج شكوفايي اين هنر باستاني در ميان صنعت گران در زمان صفوي بوده است. آثار اين دوره در مراكز مذهبي مهم همانند مقبره هاي ائمه اطهار يا منبرها، رحل هاي قرآن، دسته هاي خنجر، ستون هاي چوبي مساجد و زيارتگاه هاي اصفهان و قزوين به وضوح ديده مي شود نمونه ديگري از شاهكاري هاي آن دوره كه در حال دست نخورده باقي مانده است، درب مدرسه شاه سلطان حسين صفويه و درب بسيار زيباي آرامگاهي كه متعلق به شاهزاده حسين از دوره شاه طهماسب در قزوين است.

قدیمی ترین آثار چوبی منبت کاری شده جهان

قديمي ترين مجسمه جلوي كشتي كه تا امروز محفوظ مانده سر اژدهاي خوفناكي است كه بر روي كشتي وايكينگها قرار داشته است. كشتي هاي اسپانيايي كه غنايم و اموال مسروقه آمريكايي ها را حمل مي كردند نيز با كنده كاري هاي مختلفي كه از سينه تا انتهاي كشتي را دربرمي گرفت تزئين مي شدند، هنوز هم تعدادي از اين كنده كاري قديمي سازنده مجسمه هاي جلوي كشتي وجود دارند كه با كار براي موزه ها و پارك ها و تزئين بدنه قايق ها، اين حرفه را زنده نگه داشته اند.

تاریخچه منبت کاری در جهان

در تاريخ باستان، نخستين ابزار بشر تكه اي سنگ بوده و بعدها چوب نيز به عنوان يك وسيله سبك و قابل تغيير به شيوه آسانتر از سنگ، يار و مددكار انسان شد هر چند كه دوام سنگ را نداشت. به دنبال سير تكاملي جوامع بشري از مرحله غارنشيني و جنگلي و آغاز زندگي شهرنشيني نقش و اهميت چوب در ساختن سرپناه و ابزارهاي زندگي علي الخصوص در جهت جا به جا كردن و انتقال اشياء سنگين نمايان شد، در كتب تاريخ آمده است بردگان مصر جهت حمل سنگ هاي بزرگ براي ساختن اهرام ثلاثه از چوب استفاده مي كردند. با بهره برداري از استوانه هاي قطور چوبي كه از كرانه هاي درياچه ويكتوريا و سواحل نيل بدست مي آمد سنگ هاي بزرگ را روي آن غلتانيده در محل كنوني اهرام نزديك شهر قاهره به كار مي بردند.

منبت كار با كمي تمرين و ممارست مي تواند اشياء مفيد و سودمند خانه را زيباتر نمايد، اشيا و وسايل زندگي خود را زينت بخشيد. به طور مثال، هنركنده كاري خود را روي درب هاي منزل، قابها، دستگيره هاي در، نرده هاي دور پله ها دراورها، كنسول ها و كشوها و يا كتابخانه ها به معرض نمايش گذارد و آنها را از حالت ساده و خشك و بي روح درآورده و شكل و شمايلي تازه بخشد؛ به طوري كه فضاي منزل با طراحي روي اشياء چوبي ويژگي  و ممتازي خاصي پيدا كند و هر بيننده را از آن همه ذوق هنري متحير سازد. حتي اين هنر ظريف و باستاني ملي را مي توان در روي وسايل ساده و پيش افتاده قديمي آشپزخانه مثل كفگيرهاي چوبي، قاشق هاي چوبي از مد افتاده دوران مادربزرگ ها به نمايش گذاشت و با كنده كاري زيبا، فرم تازه اي به آنها بخشيد و به عنوان هديه، به ديگران پيشكش نمود كه مسلماً ارزشمند ترين هدايا محسوب مي شوند، چرا كه همان وسايل بي ارزش بعد از اجراي كار هنري به عنوان يك وسيله با ارزش هنري، زينت بخش ديوار آشپزخانه خواهد شد.

برای منبت کاری تعاریف متعددی ارائه شده است که برخی از آنها به شرح ذیل می باشند:

1-  كلمه ی منبت به معنی كنده كاری روی چوب می باشد و منبت كار كسی است كه روی چوب عمل كنده كاری را انجام می دهد.

2-  هنر كنده كاري نقوش بر روي چوب را منبت گويند.

3- منبت سازى يا منبت كارى عبارت است از، برجسته كارى روى چوب با نقوش مورد نظر

4- منبت کاري‌ هنري است‌ مشتمل بر حکاکي‌ و کنده کاري‌ بر روي‌ چوب بر اساس نقشه يي‌‌دقيق.