در صورت تمایل به آموزشگاه ایران واقع در

 خیابان ارتش کوچه صدر مراجعه فرمائید

گره چوب یا شاخه جداشده از تنه درخت

A=عرضی

B= مماسی

C= شعاعی

برش عرضی

نشان دهنده رشد سالانه 27 حلقه(خطوط تیره شعاعی هستند)

برش شعاعی  چوب

برش مماسی چوب (حلقه های رشد گسترده)

برای رسیدن به هدف هرکاری می توانیم بکنیم ولی نه !!!!!!!!!!!

رنگ كاري چوب به دلايل مختلفي انجام مي‌شود ، كه مهمترين آنها عبارتند از: زيبايي ، پنهان شدن معايب ، قسمت‌هاي خراب و زشت ، جلوگيري از نفوذ حشرات موذي ، رطوبت ، حفاظت در مقابل صدمات و … .

براي رنگ آميزي ، رنگ‌هاي مختلفي وجود دارند كه بسته به نوع رنگ آميزي انتخاب مي‌شوند . براي مثال اگر چوبي كه مي‌خواهيم رنگ كنيم خوش نقش باشد و بخواهيم نقوش آن به چشم بيايد بايد از رنگ‌هاي روشن كه زير آن ديده مي‌شود استفاده كرد و اگر بخواهيم چوبي كه نقوش جالبي ندارد و بتونه هم شده است را رنگ كنيم بايد از رنگ‌هايي استفاده كنيم كه سطح كار را طوري بپوشانند كه زير كار ديده نشود .

اگر در طبيعت رنگي وجود نداشت استحكام و قدرت بينايي انسان از بين مي رفت و يكنواختي و كسالت ايجاد شده و از تماشاي طبيعت لذتي نمي برديم .

رنسانس در اواسط قرن پانزدهم باعث ايجاد تحولات بسياري در عرصه پرسپكتيو رشته هاي مختلف معماري ، نقاشي ، علم مناظر و مزايا گرديد . در گذشته به همهء‌افراد اجازه داده نمي شد تا وارد حرفه نقاشي شوند و فرد بايد حتماً مراحل و مراتبي را طي مي كرد تا بتواند به اين حرفه وارد شود و ازمحضر اساتيد بهره برد. يكي از آن سلسله مراتب مبحث آناتومي و ديگري مبحث رنگ است . بيشترين كاربرد رنگ در طبيعت قابل رؤيت نمودن اشياء‌مي باشد . وقتي دو شيء يا دو فرم هم رنگ يا داراي نهايت كنتراست يا دوشيء داراي حالت مكمل و يا دو شيء داراي رنگهاي ملايم را كنار هم قرار مي دهيم چيزي كه از لحاظ بصري مي بينيم يكسان نيست. اگر در مكاني از نهايت كنتراست هااستفاده شود در آن مكان اغتشاش بوجود مي آيد . اصولاً كنتراست هاي شديدباعث ايجاد اغتشاش ذهني مي گردند و بايد رابطي در جهت تعديل و هماهنگي آنها وجود داشته باشد .

در امور گرافيكي بيشتر از فرم هاي هندسي بهره گرفته و فضاهاي مثبت و منفي را مد نظر قرار مي دهند . در چيدمان ومعماري داخلي منزل ، چون افراد از كار روزمره به خانه باز مي گردند و نياز به آرامش و تسكين خاطر دارند كاربرد رنگهاي گرم و تند و فرمهاي با برشهاي تند و تيز باعث ايجاد آزار واذيت بصري و گرفتن آرامش از افراد مي شوند . به عبارت ديگر در فضاهاي داخل منزل و طراحي دكوراسيون داخلي بايد سعي شود كه از فرمهاي تيز و خشن و رنگهاي خيلي گرم به مقدار زياد استفاده نشود. معمولاً براي چيدمان داخلي رنگ هاي ملايم واز نظر ارزشي زير شصت درصد بكار برده مي شود .

همان طوركه در جلسات قبل اشاره كرديم كاربرد رنگهاي سرد احساس سرما و در خود فرو رفتن را به افراد القاء مي كنند و كاربرد رنگهاي گرم احساس وجد و هيجان را تشديد مي كنند .

گاهي مشاهده مي شودكه وقتي رنگهاي سرد و گرم را دركنار هم قرار مي دهيم اين توازن و بالانس در ديد بصري به خوبي مشاهده نمي شود . به همين دليل براي از بين بردن فاصله و شكاف ميان رنگهاي گرم و سرد احتياج به يك رابطي داريم تا احساس ملايم تري بوجود آيد .

كارهايي كه قبل از رنگ كاري بايد انجام داد :

بتونه كاري:

ابتدا سطوح چوب را با انواع بتونه ، بتونه كاري مي‌كنيم . انتخاب بتونه به نوع رنگي كه استفاده مي‌كنيم بستـگي دارد . با اين كار تمام خـلـل و فرج و ترك‌هاي سطحي را پر مي‌كند و سطحي صاف و هموار را بوجود مي‌آورد .

سنباده زني:

در اين قسمت بتونه هايي كه به چوب زده‌ايم را سنباده مي‌زنيم تا به سطح چوب برسيم . هدف از اين كار اين است كه فقط بر ميان خلل و فرج و ترك‌ها و شيارها بتونه بماند و روي سطح بتونه‌اي باقي نماند ، چون باعث افزايش اندازه قطعه چوبي مي‌شود .

رنگ زدن:

در اين قسمت ، عمل اصلي كه همان رنگ زدن است با انواع وسايل ( قلمو ، پارچه پرزدار و … ) انجام مي‌شود . اين قسمت مهمترين قسمت است كه بايد به دقت انجام شود. مثلاً نبايد به يك قسمت آنقدر رنگ بزنيم كه شرّه كند و در قسمتي كمتر رنگ بزنيم كه زير رنگ ديده شود . معمولاً رنگ را در دو نوع نوبت ( دو دست ) به قطعه چوب مي‌زنند . دست اول براي رنگ‌آميزي كلي كار و دست دوم نيز كه به كل زده مي‌شود كاستي‌هاي رنگ را در قسمت‌هاي مختلف برطرف مي‌كند .

طبقه بندي رنگ‌ها

رنگهاي خنثي:

اين رابطها همان رنگهاي خنثي هستند . رنگهاي خنثي درست مثل يك پل، از زمستان به بهار يا از رنگهاي گرم به رنگهاي سرد عمل مي كنند . رنگهاي خنثي مثل رنگ خاكستري به محض اينكه در كنار رنگهاي ديگر قرار مي گيرند باعث ايجادوجد و هيجان مي شوند . مثلاً وقتي رنگ خاكستري در كنار رنگ قرمز مي آيد باعث ايجاد هيجان مي شود. اما اين هيجان ايجاد شده به اندازه ء‌رنگ قرمز نيست بلكه تعديل شده آن است .

به طور خلاصه رنگهاي خنثي تعديل كننده رنگهاي گرم بوده و از شدت آنها مي‌كاهند. همچنين اين رنگها تعديل كننده رنگهاي سرد نيز بوده و ا زشدت سرما و بي حس و حالي آنها مي كاهند . به عبارت ديگر رنگهاي خنثي پلي هستند بين رنگهاي سرد و گرم و هر زماني كه در كنار رنگهاي ديگر قرار بگيرند باعث تعديل آنها مي شوند . رنگ هاي خاكستري خيلي سريع با تضاد هاي شديد و خشن خو گرفته و نيروي آنها را جذب مي كنند. به طوري كه اين تضادها ديگر آن پختگي سابق راندارند و متعادل تر مي شوند.

رنگهاي دوران كلاسيك با رنگهاي امروزي كاملاً متفاوت هستند چون زمان ومكان ، علم و تكنولوژي، ابداعات و اختراعات بشر و شناخت او نسبت به زبان و مسايل علمي، هنري تغيير پيدا كرده است. دركارهاي گرافيكي عامل جذابيت رنگ و خالص بودن آن اهميت فراواني دارد . بنابراين در كارهاي گرافيكي كاربرد رنگهاي اصلي و خالص حسن كار محسوب مي شود. اما در چيدمان داخلي منزل كاربرد رنگهاي پخته و خنثي مناسب تر است . مثلاً‌در رنگ آميزي مبلمان معمولاً رنگ سبز اصلي بكار نمي رود بلكه اين سبز مايل به حنايي و به صورت تركيب با رنگ قرمز است .

به نظر دلاكروا رنگ هاي خنثي (خاكستري) تخريب كنندهء‌رنگهاي ديگر محسوب مي شوند .

مناسب ترين تمرين براي شروع كار در زمينه كاربرد رنگها ، پر نمودن فاصله دو رنگ با دوازده درجه مختلف رنگي است . در دايره رنگ هر چه به طرف داخل پيش مي رويم مي بينيم كه رنگها ديگر آن شفافيت و خلوص اوليه را ندارند و كم كم پخته تر و متعادل تر مي شود .در آثارنقاشان سبك امپرسيونيسم ، كاربرد رنگهاي خنثي و تركيب آنها با رنگهاي اصلي را مي توان به وفور مشاهده نمود. استفاده از ضربه هاي قلم مو بر روي بوم ،وسيله اي است كه با آن نقاشان امپرسيونيست به صورت مداوم نور را بر روي اجسام خلق مي كند .

تركيبات رنگهاي خنثي و اصلي در آثار نقاشان :

در بسياري از آثار نقاشان بزرگ همچون ماتيس ، سورا ، مونه و … مي توان تركيبات بديع رنگهاي اصلي و خنثي را مشاهده نمود .

هر گاه رنگهاي خالص با رنگهاي سفيد و سياه تركيب شوند از روشني و شفافيت آنها كاسته مي شوند. نقاشان كنتستراكتيويسم ازتركيب رنگهاي سياه و سفيد كه باعث توليد رنگ خاكستري مي شوند به صورت آبستراكت (گردش رنگ در فضا) استفاده نموده اند .

اگر به حجمهاي بسيار تزييني و كاربردي منزل نگاه كنيم متوجه مي شويم كه از جمله اين حجمها درب و پنجره است . امروزه براي ارزانتر كردن هزينه ها درب و پنجره ها را از فيبر و نئوپان و تخته هاي سه لايي مي باشد و روي آنها را با چوب مي‌پوشانند .

رنگهاي شفاف :

از انواع رنگهاي شفاف ، كيلر روغني مي باشد كه حلال آن تينر روغني است و در معرض هوا خشك مي شود و با پيستوله و با قلم مو رنگ آميزي مي شود .

سيلر و كيلر از انواع سخت و با دوام رنگهاي شفاف هستند و مخصوص پر كردن منافذ چوب مي باشند به وسيله قلم مو و اسپري پرداخت مي شود با تينر رقيق مي شود و با هوا خشك مي‌شود.

پلي استر و نيم پلي استر نيز از انواع رنگهاي روغني مي باشند كه در مقابل ضربه ، حرارت و مواد شيميايي بسيار سخت و مقاوم و نيز گران قيمت مي باشند . و در معرض هوا خشك مي شوند .رنگها براي سلامتي انسان زيان آور هستند و در كاربرد آنها بايد مسائل بهداشتي را رعايت نمود .

هر عنصري در طبيعت داراي يك بافت فشرده است ، كه پس از تابيدن نور خورشيد بر آن اين شيء و بافت مولكولي آن تمام نورها را جذب مي كنندو يكي را منعكس مي كنند ، كه اين همان رنگ شيء است . لذا هر چه سطح آن روشن تر باشد انعكاس آن تا زمان جذب بيشتر است . نور بعد از گذشت از منشور به هفت رنگ قرمز ، نارنجي ، زرد ، سبز ، آبي ، ارغواني و بنفش تجزيه مي شود . زمان ديده شدن يك جسم بوسيله چشم برابر با سرعت نور (30000 كليومتردر ثانيه ) مي باشد . براي شناخت رنگها بايد آنها را از زواياي مختلف فيزيكي و رواني و جامعه شناسي و غيره مورد بررسي قرار داد . مثلاً حالت رنگ قرمز داراي انحنا است و لذابه صورت منحني حركت مي كند .تاباندن نور از زواياي مختلف به شيء اي كه داراي بافت ، حجم و رنگ است باعث ايجاد بعد در آن مي شود . اما تابش مستقيم نور باعث مسطح ديده شدن سطح اشياء مي گردد . رنگ به عنوان وسيله اي براي زيبا جلوه دادن حجم نيز بكار مي رود.

رنگهاي اصلي از جنب و جوش، قدرت ديداري و جذابيت برخوردارند .لازم به ذكر است كه تركيب رنگهاي مختلف با هم باعث از بين رفتن شفافيت آنها مي گردد .

رنگهاي اصلي :

رنگهاي اصلي شامل سه رنگ قرمز ، آبي و زرد مي باشندكه داراي قدرت و هيجان بيشتري نسبت به ساير رنگها هستند .كودكان به رنگهاي اصلي بسيار علاقمندند . بنابراين رنگ اتاق كودك بايد شاد و با نشاط باشد و با رنگ ساير نقاط خانه متفاوت باشد.

رنگ در گذشته ، نقشي در زيبايي نداشت و تنها بر اساس نظر عرفا و فلاسفه براي مباحث مذهبي بكار مي رفت . دانشمندان ، فلاسفه و انديشمندان هر يك نظرات متفاوتي در تعريف رنگ دارند . مثلاً ديدگاه نيوتن در مورد رنگ بر اساس انرژي خورشيدي است. سنت اگوستين رنگ را بعنوان يك انعكاس افلاطوني (گرايش به سوي خدا) تعريف مي كند .

تنوع ديداري رنگ :

انسان به تنوع ديداري رنگها نيازمند است . در طبيعت هيچ شيءاي را نمي توان يافت كه رنگ نداشته باشد در غير اين صورت در اشياء يكنواختي بوجود مي آيد .

ويژگي هاي رنگ :

مبحث رنگ داراي ويژگي هاي اساسي است . نخستين ويژگي پاسخ به اين سئوال است كه رنگ چيست ؟

با تركيب رنگهاي اصلي زرد ، قرمز ، آبي رنگهاي بيشماري بوجود مي آيد . هنرمندان در گذشته با استفاده از نور طبيعي و سه رنگ اصلي ، تركيبات زيبايي از رنگها را ايجاد مي‌كردند . رنگهاي استعمال شده در نقاشي يا هنر كلاسيك ،رنگهاي تزييني نبوده است بلكه رنگهاي پخته تركيبي بوده كه ازتركيب رنگهاي اصلي بوجود آمده است .

ارزش رنگ :

دومين ويژگي مبحث رنگ ، ارزش رنگهاست كه به تيرگي و روشني آنها مربوط است. ارزش رنگهاي تيره نسبت به رنگهاي روشن بيشتر است .

اشباع و خلوص رنگ:

در صورت استفاده از رنگ بصورت طبيعي مسئله خلوص رنگ مطرح مي شود، زيرا باتركيب رنگ از درجه خلوص آن كاسته مي شود .هر رنگ به عنوان سنبل و نماد خاصي مورد استفاده قرار مي گيرد . مثلاً در مخازن شركت نفت از رنگ سفيد استفاده مي كنند . لذا در صورت تابش نور خورشيد به آن ، نور منعكس مي شود و از تبخير يك سوم بنزين جلوگيري مي‌شود.گاهي رنگ بر وزن نيز تأثيرمي گذارد . رنگها در ايجاد آرامش و هيجان نيزمؤثرند. مانند رنگهاي آبي و قرمز . رنگها در درمان بيماريهاي روحي و رواني نيز تأثيربه سزايي دارند.به طور كلي برخي افراد معتقدند كه منشاء‌زيبايي ارتباط ارگانيك بين اشكال و رابطه احجام با فضا و مباني تجسمي مي باشد و برخي ديگر لذت بردن از يك اثر هنري را زيبايي مي دانند. شناخت ما از طبيعت بر اساس فرم و رنگ بدست مي آيد . در طبيعت ابتدا رنگ را مي بينيم و بعد فرم را .ولي در وجود انسان و اشياء‌ابتدا فرم را مي بينيم و بعد رنگ را .

تأثيرات رنگ :

هر گونه تحركات رنگي باعث مي شوند در وجود ما انعكاس و تحركات بصري خاصي به وجود آيد كه اين واكنشهاي احساسي و رواني واكنشهاي فيزيكي را هم در بر دارد .

علاقه افراد به فضاهاي روشن و نوراني نسبي است و در افرادمختلف متفاوت است . اثرات رنگ هم بر افراد مختلف نسبي است و محيط زندگي نيز در اين امرتأثير گذار است . امروزه حتي در علوم پزشكي نيز سعي مي شود براي ايجاد آرامش در بيماران از تركيب رنگها استفاده كرد ه و فضاهاي آرام بخشي را ايجاد كنند.اصولاً نور پس از گذشت از منشور رنگ به شكل يك طيف هفت رنگ مشاهده مي شود .جايگيري رنگهاي اصلي در مثلث رنگها به اين ترتيب است كه رنگ زرد در قسمت بالاي مثلث و رنگ آبي در گوشه سمت چپ مثلث و رنگ قرمز در گوشه سمت راست مثلث است . دايره رنگهاي سرد و گرم از سه رنگ اصلي زرد ،قرمز و آبي تشكيل شده است . بايد دانست كه تشخيص درجات رنگهاي سرد و گرم بسيار مشكل است . يكي از مباحث اساسي رنگ ،حجم است . به بيان ديگر هر چه ابعاد جسم بيشتر باشد آن جسم نرمتر و زيبا تر خواهد بود .

ارزش رنگ :

رنگها داراي ارزشهاي متفاوتي هستند كه اين ارزش ها از طريق مقايسه بدست مي‌آيند . اصولاً واقعيت رنگها از طريق رنگهاي 4 بدست مي آيد .درمبحث ارزش رنگ بايد جنبه هاي فيزيكي و شيميايي رنگها مورد تجزيه وتحليل قرار بگيرد . بهترين مقياس دراين زمينه،مقايسه دو رنگ سياه و سفيد مي باشد كه داراي بيشترين كنتراست نسبت به هم هستند .

اگر به حجمهاي بسيار تزييني و كاربردي منزل نگاه كنيم متوجه مي شويم كه از جمله اين حجمها درب و پنجره است . امروزه براي ارزانتر كردن هزينه ها درب و پنجره ها را از فيبر و نئوپان و تخته هاي سه لايي مي باشد و روي آنها را با چوب مي‌پوشانند . يكي از راههاي حفاظت از درب و پنجره رنگ آميزي آنهاست . رنگ آميزي چوب به منظور مقاوم كردن ن در برابر رطوبت ، حشرات ، جلوگيري از لق شدن و رعايت مسائل بهداشتي صورت مي گيرد .

رنگ آميزي به دو گونه انجام مي شود :

1ـ به وسيله مداد جوهري شفاف كه در آنها نقش چوب مشهود است .

2ـ رنگهاي پوششي كه فقط رنگ ديده مي شود :

از انواع رنگهاي شفاف ، كيلر روغني مي باشد كه حلال آن تينر روغني است و در معرض هوا خشك مي شود و با پيستوله و با قلم مو رنگ آميزي مي شود .

سيلر و كيلر از انواع سخت و با دوام رنگهاي شفاف هستند و مخصوص پر كردن منافذ چوب مي باشند به وسيله قلم مو و اسپري پرداخت مي شود با تينر رقيق مي شود و با هوا خشك مي شود .

پلي استر و نيم پلي استر نيز از انواع رنگهاي روغني مي باشند كه در مقابل ضربه ، حرارت و مواد شيميايي بسيار سخت و مقاوم و نيز گران قيمت مي باشند . و در معرض هوا خشك مي شوند .رنگها براي سلامتي انسان زيان آور هستند و در كاربرد آنها بايد مسائل بهداشتي را رعايت نمود .

لاك الكل كه با تركيب 10% لاك و 90% الكل بدست مي آيد و در مقابل حرارت، اسيدها و الكل مقاوم نيست . استعمال آنها صرفاً براي جلا دادن چوب است. روغن جلا كه صرفاً نوعي براق كننده چوب است و معمولاً براي وسايلي بكار مي روند كه زياد در دسترس نيستند و حلال آن تينر روغني است و مقاومت خيلي كمي دارند .

روغن بزرك نوعي براق كننده است كه براي جلادادن به چوب از آن استفاده مي‌شود.رنگهاي شفاف به غير از تينر روغني ، حلالهاي ديگري دارند كه علاوه بر رقيق كردن خاصيتهاي ديگري هم دارند مثل تري بانتين نوعي حلال رنگ طبيعي است كه درخت كاج گرفته مي شود . از انواع ديگر حلالها مي توان به روغن اليف اشاره كرد . استعمال روغن اليف براي شفاف كردن چوب و زير بتونه كاري است كه باعث مقاوم بودن چوب مي شود .روغن اسكايتو حلال ديگري است كه مخلوط كردن آن با رنگ باعث مي شود كه رنگ زودتر خشك شود .

رنگهاي پوششي :

معمولاً استعمال رنگهاي پوششي براي چوب هايي است كه نقش زيبايي يا اعتبار چنداني ندارند . اين رنگ‌ها رنگهايي هستند كه وقتي روي چوب زده مي شوند خود چوب و نقش يا رنگ آن ديده نمي‌شود. رنگ آميزي چوب به سه روش قلم مو ، پاشيدن رنگ روي چوب و غوطه ور كردن قطعات چوب در رنگ انجام مي گيرد .

از انواع آنها مي توان به موارد زير اشاره كرد :

رنگهاي روغني :‌

يعني رنگهايي كه حلال آنها از روغن ساخته شده است . خود رنگ را هم در ابتدا يك مايع سفيد رنگ است با اضافه كردن رنگدانه ، جوهره رنگ مي گيرد. در مايع سفيد رنگ اسكايتو حلالها و روغنها در پايه رنگ وجود دارد .

اين رنگها در معرض هوا خشك مي شوند و به دوصورت براق و مات يافت مي‌شوند . استفاده از اين رنگها براي چوب مناسب تر است زيرا به آساني قابل نظافت و شستشو مي باشند. ماتكن ، ماده اي است كه با اضافه كردن آن به رنگهاي براق از شفافيت و براقي آنها كاسته مي شود . حلال بيشتر اين رنگها تينر روغني است . همچنين براي رقيق كردن اين رنگها يا شستشوي قلم مو مي توان از تينر و بنزين هم استفاده نمود.

رنگهاي تينري :

رنگهاي تينري سريع خشك مي شوند و استفاده از آنها عوارض در پي دارد . زمان استفاده از اين رنگ ها ، قلم مو و رنگ روي آن زود خشك مي شود . براي اجتناب از اين موضوع مي توان در هنگام استفاده از رنگهاي تينري از پيستوله استفاده كرد . نوع مات و براق رنگهاي روغني به صورت فراوان يافت مي شوند و خيلي هم گرانقيمت هستند . خاصيت ديگر رنگهاي روغني اينست كه مي توان آنها را پوليش داد يا براق تر كرد .

درب هاي غير چوبي ‍:

معمولاً براي درب ورودي خانه از درب آهني بدليل مقاومت زياد آنها استفاده مي شود . همچنين غير از پنجره هاي چوبي از پنجره هاي فلزي و پلاستيكي استفاده مي شود . جنس پنجره هاي فلزي عمدتاً از آلومينيوم و آهن است . آلومينيوم را بدليل زنگ بصورت خالص و رنگ نشده بكار مي برند البته براي تزيين و براي جلوگيري از زنگ آنها رنگ آميزي مي كنند . پنجره هاي آهني بسيار مقاوم هستند بايد حتماً رنگ آميزي شوند . معمولاً بصورت ظريف ساخته مي شوند . مدرن ترين و جديد ترين درب و پنجره پلاستيكي است كه استعمال آنها در ساختمان مناسب نيست.

امروز نقاشان، با تركيب رنگهاي متناسب، شاهكارهايي بوجود ميآورد كه براي همه‌ي مردم قابل فهم نيست. در روزهاي پيشين بيشتر شاهكارها بوسيله ي تركيب خطوط به وجود مي‌آمده. البته از رنگ نيز استفاده مي‌شد و صفحات مصگردد. امروز ديگر كسي روي در و يا روي درِ كاخها منبت كاري يا كنده كاري نمي‌كندور نسخ دستي بهتر شاهد ذوق و سليقه هنرمندان در تركيب رنگ‌هاست، ولي رنگ چوب صندل يا فوفل به خودي خود زيباست و كافي است كه با قلم و چكش در روي آن سايه و روشنهايي بوجود بياورند تا لايق دست امرا و سلاطين . امرا و پادشاهان امروزي سطوح ساده و بي‌نقش را بر ريز كارها ترجيح ميدهند.

ساختمانهاي دانشگاه‌ها و عمارات دولتي از قبيل بانك‌ها و وزارتخانه‌ها و كاخ دادگستري يا كاخ اقتصاد ، با سطح مرمر سفيد پوشيده شده و به ندرت نقش مختصري در گوشه‌اي از آنها پديدار مي‌گردد. چنين كاخها اگر در زمان شاه عباس ساخته مي‌شد از داخل و خارج با كاشيهاي هفت رنگ و معرق كاريها تزيين مي‌گرديد و داخل اطاقها با نقاشيهاي ديواري هنرمندان معروف پوشيده مي شد.

طريقه ساخت انواع رنگ‌

رنگ سبز

براي درست كردن رنگ سبز ماده هاي زير را به كار مي برند:

1ـ قليا

گياهي است كه در شوره زار مي رويد. قلياي اين مواد رادر كوره‌اي چنان مي‌سوزانند كه شعله ور نشود و به هم بچسبد و به رنگ سياه در آيد. هر بار قلياي سوخته را مشتريان مي خرند و آن را مي كوبند و نرم مي‌كنند.

2ـ سنگ سفيد

سنگ‌هاي سفيد را از بستر رودخانه پيرامون لا لجين فراهم ميكنند و خريداران هر باري آن را مي كوبند و خرد مي كنند.

3ـ شيشه

ده من قليا و ده من سنگ سفيد را كوبيده را درهم ميكند و برخاكستر نرمي كه در پيرامون آتش كوره است مي ريزند تا آب شود. ماده اي كه از گداخته و در هم شدن قليا و سنگ به دست مي آيد « شيشه » مي نامند.

4ـ سرب پخته

سه من را در تابه اي ( « تابه» را به گويش خود « توا(1)» مي نامند) مي‌ريزند و آن تابه را در كوره مي گذارند. سرب كم كم آب مي شود و پس از آن كه تمام آن گداخته شد كمي كمتراز يك من قلع در آن مي اندارند تا پس از آب شدن با سرب آميخته گردد. بر روي اين همبسته گدازان چيزي مانند خاكستر پديدار مي شود كه آن را با سيخي به كنار تابه مي‌كشند و آن رفته رفته خود را مي گيرد و به رنگ زرد زرنيخي در مي‌آيد و اين كار چندان ادامه مي يابد كه تمام همبسته به همان صورت در آيد. ماده اي كه به اين روش در كنار تابه فراهم آمده بسيار داغ است و كمي قلع در آن مي اندازند تا به بينند جرقه اي از آن مي جهد يا نه. اگر جست مي گويند سرب پخته است و آن را آهسته آهسته در ظرفي به نام « چيقاوان» كه دو دسته چوبي مي‌گذارند تا خنك شود.

5ـ مس سوخته

مقداري مس ( دَم قيچي) را بر خاكستر پيرامون آتش كوره مي ريزند تا بسوزد. از سوختن آن، ماده اي مانند خاكستر به دست مي آيد كه « مس سوخته» ناميده مي شود.

6ـ لاجورد

مقداري لاجورد طبيعي را ( كه آن را لاجورد خارجي مي نامند) بر سنگي مي‌ريزند و سپس سنگ ديگري مي سايند و كم كم آب به آن مي افزايند تا به صورت آبگون در آيد.

7ـ پسته اي

دو من شيشه ، دو من سرب پخته و يك من سنگ سفيد را درهم مي كنند و آن را در دستگاهي به نام اسياب بيرون مي آيد سفيد چركين است و آن را يك « معيار» يا يك « پستاهي» مي نامند.

ساختن رنگ سبز

مثقال لاجورد در هم و در آسياب آميخته و نرم ميكنند. ماده آبگوني كه به دست مي آيد رنگ سبزي است كه مي خواهند ولي در اين هنگام سفيد و چركين است و سبزي ان پس از پخته شدن سفال در كوره پديدار مي شود. اين آبگون را از كنان مي گذارنند تا براي رنگ آميزي آماده شود.

رنگ زرد

دومن سنگ سفيد و دو من سرب پخته را باهم مي آميزند و در « توا» مي‌ريزند وآن را در كوره مي گذارند تا به صورت خمير در آيد. سپس آن را با سيخي از « توا» بيرون مي آورند و در ظرف پر از آبي مي ريزند. چون اين آب سرد وآن خمير داغ است به زودي خمير در آب به صورت ماده اي خشك و پوك در مي آيد كه آن را مي كوبند در آسياب با آب نرم و آبگون مي كنند و از كتان مي‌گذارنند.

رنگ قهوه اي

يك پستاهي و نيم من « ملغ»(2) كويبده در آسياب مي ريزند و با افزودن آب، آبگوني درست مي كنند و سپس آن را از كتان مي گذرانند. اگر « ملغ» بيش از نيم من باشد رنگ سياه، و اگر كمتر باشد رنگ سركه اي از آن به دست مي آيد.

رنگ لاجوردي

هشت من سرب پخته و يك من قلع را در كوره آب مي كنند و مي گذارند سرد شود و سپس آن را مي كوبند و دو من از اين كوبيده را با يك من سنگ سفيد و دومن شيشه و 36 مثقال لاجورد مي آميزند و با آب در آسياب نرم مي كنند و آن را از كتان مي‌گذرانند.

منبع: صنایع چوب- http://sanayechoob.blogfa.com/post-42.aspx

اعلام  شد  به ادامه مطلب مراجعه فرمائید

منبع :

http://forestofpersiangolf.blogfa.com/post-3.aspx

نظرات شما

 باعث پیشرفت است

با نظرات شما بیشتر دلگرم می شوم

امید است با  انتقاد و پیشنهادات مارا یاری فرمائید

متشکرم     ابراهیم پور

بزودی طرح های یوری نشان داده خواهد شد

 همچنان همراه همیشگی بنده باشید

امروز می خواهم از معرفی تبریز شهر هنر از قول ایران توریست بنویسم

تبريز مرکز استان آذربيجان شرقي است . در 46 درجه و 25 دقيقه طول شرقي و38 درجه و دو دقيقه عرض شمالي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است ، ارتفاع آن از سطح دريا 1340 متر مي باشد . با وسعتي حدود 11800 کيلومتر در قلمرو مياني خطه آذربيجان و در قسمت شرقي شمال درياچه اروميه و619 کيلومتري غرب تهران قرار دارد و در 150 کيلومتري جنوب جلفا ، مرز يران وجمهوري آذربيجان قرار گرفته است . جمعيت تبريز بيش از يک ونيم ميليون نفر مي باشد.تبريز از سمت جنوب به رشته کوه منفرد هميشه پر برف سهند واز شمال شرقي به کوه سرخ فام عون علي (عينالي) محدود مي شود.رودخانه آجي چاي (تلخه رود) از قسمت شمال وشمال غرب تبريز مي گذرد وبعد از طي مسافتي قابل توجه در دشت تبريز به درياچه اروميه مي ريزد ومهرانرود از ميانه تبريز مي گذرد که اکثراَ در فصول مختلف سال بي آب است.

تبريز زماني داري باغات ومزارع فرح انگيز وپرآوازه ي بود به همراه قنات ها وچشمه هي متعدد که امروزه تمامي آن همه باغات و مزارع از ميان رفته يا در حکم ازميان رفتن است وگستره شهر پيرامون خود را به مناطق مسکوني، تجاري، اداري وصنعتي وخدماتي مبدل ساخته است .                                                                 

شرح تبريزازگذشته هاي دورتابه امروزهرگزدرقاموس سطرهاونوشته ها نگنجيده است

پيشينه تبريز همواره در هاله ي از ابهام مستور بوده و امروزش نيز حکيتگر غريب است. تاريخ تبريز در پيش از ظهور اسلام اسير ظن ها و گمان ها وگاهي اغراض هاست وبعد از ظهور اسلام سيمي پر شکوهش نظر جهانيان را معطوف مي سازد و در گستره وسيع حکومت اسلامي به « قبۀ الاسلام » مشهور مي شود .

سپس در شاهراه ابريشم ، شرق را با غرب پيوند مي دهد ورونق اقتصادش به بنيان بازارها و کاروانسراهايي مي انجامد که  عظيم ترين مکان مسقف پهنه گيتي مي گردد واز ين رو ـ رشک انگيز ـ داري شکوه مندترين ابنيه اعصار و مترقي ترين دانشگاه آنزمان ها ـ ربع رشيدي ـ مي شود .بنياد شهر تبريز و وجه تسميه نامش افسانه ي را مي ماند ، گاهي بوي اغراض مي دهد وبرخي موارد نيز از ظن ها وگمان ها نشأت مي گيرد .

زنده يادعبدالعلي کارنگ درآثارباستاني آذربيجان (آثاروابنيه تاريخي شهرستان تبريز ) در باب وجه تسميه تبريز مي نويسد: کلمه تبريز را جغرافي نويسان عرب چون سمعاني و ياقوت حموي به« کسر تاء » وجغرافي نويسان يراني و ترک چون حمد الله مستوفي و کاتب چلبي به « فتح تاء » و مورخان رومي و ارمني و روسي چون فاوست ، آسوليک ، وارطان و خانيکف به « فتح تاء » قلب « باء »

به « واو» يعني به صورت « تورز Tavrez » و« تورژ Tavdrz  » ، «تورشavres  T» دَورژDavrez  » ذکر کرده اند.

درباره بنا و وجه تسميه شهر تبريز حمدالله مستوفي و ياقوت حموي مي نويسند: بني تبريز از زيبده زن  هارون الرشيد است. وي به بيماري تب نوبه مبتلا بوده ، روزي چند در آن حوالي اقامت کرده ، در اثر هوي لطيف و دل انگيز آنجا بيماري زيبده زايل شده، فرموده شهري در آن محل بنا کنند و نام آن را« تب ريز » بگذراند.

اوليا چلبي کلمه « تبريزرا به معني ستمه دوکوچو » ( ريزنده تف و تاب ) و اين نام را با آتشفشاني ديرين کوه سهند مربوط دانسته است.

زنده ياد کارنگ در ادامه مي افزايد: مورخان ارمني هم اسم تبريز را « تورژ يا دورژ » محرّف عبارت « دَ ، ي ، ورژ » و به معني انتقال گاه دانسته و نوشته اند: باني تبريز خسرو ارشاکي ( 233 – 217 م ) حکمران ارمنستان است که آن شهر را به ياد گرفتن انتقام  « ارتبانوس » يا « اردوان » آخرين پادشاه پارتي ارز اردشير بابکان بنياد نهاده و نام آن را  ( Da – I – vrez )  گذاشته است.

مؤلف آثار باستاني آذربايجان با افسانه شمردن موارد ذکر شده مي نويسد: قديمي ترين ذکر نام تبريز را در کتيبه سارگن دوم پادشاه آشور خواهيم يافت، شرقشناس شهير فقيد ولاديمير مينورسکي مي نويسد: « سارگن دوم در سال 714 قبل از ميلاد به قصد تصرف ممالک اورارتو سفري به شمال غربي ايران کرد. از ناحيه سليمانيه کنوني ( واقع در کردستان عراق ) داخل کردستان مکري شد. از پارسوا  Parsua  ( پسوه کنوني ) و ساحل جنوبي درياچه اروميه گذشت. از سوي شرقي درياچه به راه خود ادامه داد و پس از پشت سر گذاشتن « اوشکايا » ( اسکوي کنوني ) قلعه « تارومي » يا  « تاروني » و « ترماکيس »     را گشود . بعيد نيست يکي از اين دو کلمه نام قديمي تبريز کنوني باشد.

چنانچه در ابتدا اشاره شد پيشينه تبريز همواره در هاله ي از ابهام مستور بوده است و بنياد و وجه تسميه نامش گاهي افسانه ي، گاهي مغرضانه و گاهي نشأت گرفته از ظن ها وگمان ها مي گردد. اين که تبريز قبل از اسلام مکاني آباد و يا غير آباد بوده است هوز سند محکمه پسندي در ميان نيست حتي در اوايل ظهور اسلام نيز در حمله اعراب به آذربايجان نامي از تبريز ديده نمي شود.تنها اشاره دقيق و مستند مربوط به زمان سلسله رواديان است که در زمان خلافت متوکل عباسي، رواد ازدي از اهالي يمن در آذربايجان به حکمراني پرداخت و در زمان او و فرزندانش تبريز رو به آبادي نهاد و دور شهر را بارو کشيدند. از آن زمان به بعد تبريز با سپري ساختن وقايع تلخ و شيرين آوازه ي جهاني يافت. اوصافي که در طول  تاريخ از تبريز شده است به اجمال چنين است:

در قرن چهارم هجري ياقوت حموي تبريز را مشهورترين شهر آذربايجان مي خواند. ابوحوقل در 367 و ابن مسکويه در 421 و ناصر خسرو در 438 تبريز را بزرگترين و آبادترين شهر آذربايجان مي خوانند.                                                  

در سال 618 لشکر مغول به پشت دروازه هي تبريز مي رسند، اما تدابير شايان تقدير بزرگان شهر تبريز را از حمله مغولان مصون نگه مي دارد و مردم تبريز با بذل مال شهر را از کشتار و ويراني رها مي سازند. البته اين اتفاق سه بار تکرار مي شود و در هر سه بار مردم متمول تبريز همان تدبير را به کار مي بندند تا اين که در سال 638هجري قمري مغول ها به سراسر آذربايجان مسلط مي شوند و تبريز را پايتخت خود قرار مي دهند که در زمان غازان خان تبريز شکوه ويژه ي مي يابد. شنب غازان با ابهت تاريخي اش چشم ها را خيره مي سازد. خواجه رشيد الدين فضل الله وزير انديشمند ايلخانيان ربع رشيدي را بنياد مي نهد که در زمان خود عظيم ترين مرکز علمي – فرهنگي به شمار مي رود و از آن همه مجد و عظمت اينک ويرانه هايي از برج هي ربع رشيدي در ميان محله ي باقي مانده است.

اين شهر در طول تاريخ دوره هي طلايي متعددي را سپري ساخته است. دوران پايتختي ، دوران وليعهد نشيني ، دوران شکوفايي تجاري، اقتصادي، هنري و .... زماني مکتب تبريز در عرصه هنر تحول شگرفي را موجب مي گردد که امروزه آثار کم نظير آن دوره   زينت بخش موزه هي جهان است. مردان و زنان نامداري از اين شهر برخاسته اند، کعبه ملي روم، ميعادگاه عرفا، شعرا انديشمندان و بزرگان بوده است. به همين خاطر تبريز يگانه شهري است که صاحب  مقبره الشعر است. مقبره ي که خاقاني ها، همام ها، قطران ها و ..... سرانجام واپسين مقتدر آسمان شعر و ادب شهريار شيرين سخن در آن مکان مقدس آرميده است. اگر چه از بلايي زميني و آسماني در امان نمانده است، زلزله ها،   سيل ها ، بيماري هي واگير ، جنگ ها و .. تبريز را آشفته ، اما باز اين شهر هميشه سرفراز به قول آقي يحيي ذکاء ، هر بار از زير ويرانه ها و خاکسترهي شهر پيشين همچون سمندري، زنده تر و سرفرازانه تر قد برافراشته ، زندگي از سر گرفته و هيچگاه زبون پيشامدها و بازي هي روزگار نگرديده است. مير علي تبريزي واصع خط نستعليق، پير سيد احمد تبريزي استاد کمال الدين بهزاد و .... از جمله هنرمنداني بودند که تحولي در عرصه دنيي هنر آن روزگاد پديد آوردند. در زمان صفويه اين اقتدار هنري در تبريز به اوج خود رسيد اما جنگ صفويان با دولت عثماني آنچه را که يافته شده بود  پنبه ساخت و  از تبريز و از آن هم مجد و عظمتش جز کشتزارهايي سوخته و کوشک هايي ويران چيزي بر جي نماند و پايتخت به اصفهان منتقل شد و هر چه استاد و هنرمند و انديشمند بود به اصفهان کوچيد  و بناهي عظيم اصفهان که امروز مايه مباهات کشورمان است به دست کوچندگان تبريز و هنرمندان اين خطه بنياد شد و پادشاهان صفوي که پادشاهاني فرهنگ دوست و هنر پرور بودند اصفهان را نگين ايران ساختند و همي سعادت از فراز آذربايجان بويژه ، تبريز پر کشيد و بر سر اصفهان سايه افکند.

تبريز گذشته از آنچه ذکرش رفت، در امور بنيادي نيز همواره پيشگام بوده است و شاهد اين مدعا قيام ها وتحول هي فرهنگي ، هنري و صنعتي است که شاهد آن بوده ايم و هستيم. نقش بنيادي تبريز در نهضت تنباکو به استناد مدارک وجود حقانيت مبداء نهضت تنباکو از تبريز را به اثبات مي رساند که در پي آن ميرزي شيرازي فتوي معروف خود را صادر مي کند وشرح واقعه به قلم پژوهشگر ارجمند آقي صمد سرداري نيا تحت عنوان « تبريز در نهضت تنباکو» به انجام رسيده است. قيام عظيم مشروطيت و نقش تبريز در اعطي مشروطه به مردم آن زمان امر مبرهني است که حکايتگر دليري مردان پولادين اراده ي چون زنده يادان ستارخان سردار ملي، باقرخان سالار ملي ثقة الاسلام،شيخ محمدخياباني، علي مسيو، حسين خان باغبان و ... است. 

بعد از قيام مشروطه و وقايع مختلف، تبريز پس از سپري ساختن سال هي بحراني   20 الي 25 سال 1332 در نهضت ملي ساختن نفت يکي از ارکان حرکت هي آن زمان در سراسر کشور به شمار مي رفت و گواه اين ادعا، صفحه هي حاکي شور و حال انقلابي مطبوعات تبريز در آن سال هاست و ملاقات هي شادروان سيد اسماعيل پيمان با آيت ا... کاشاني و دکتر مصدق مي باشد.در نهضت خرداد سال 1342 نيز بازاريان با بستند بازار و خطبي تبريز با ايراد سخنراني هي مهم و پخش شب نامه ها و حرکت هي اصيل انقلابي دين خود را ادا کردند و سرانجام در 29 بهمن سال 56 با حرکتي توفنده بنياد شاهنشاهي 2500 ساله را به لرزه درآوردند و عظمت واقعه به قدري غير منتظره و خارق العاده بود که رژيم شاهي را دچار سردرگمي ساخت و ساواک با تمامي ادعاهي پرطمطراق خود عاجزانه به تقلا برخاست.

آنچه رفت مختصري بود از تبريز و وقايع تاريخي فرهنگي آن. اينک به شرح مختصر يکايک موارد شايان توجه اکتفا مي شود. با اين اميد که اين سطور در شناساندن سيمي تبريز بري هر صاحب اشتياقي سودمند واقع شود.

بافت قدیم تبریز

توسعه شهر تبريز از طريق ايجاد بازارچه هايي در امتداد دروازه هي هشت گانه قديمي صورت گرفته است. با پوشش فواصل بازارچه ها توسط واحدهي مسکوني، سيمي شهر فعلي در قرن گذشته شکل گرفته است و اکنون نيز اين سيما را مي توان در محلات قديمي شهر کاملاً مشاهده نمود هر چند خيابان کشي هي جديد آن بافت قديمي و سنتي را از بين برده با ين همه در بين کوچه پس کوچه هي قديمي شهر و بر خيابان هي قديمي مي توان به وضوح معماري قديمي شهر را که از آنها آثاري هر چند غير معمور بر جا مانده است مشاهده نمود . ين قسمت از شهر از شمال به محله دوده چي ( خيابان شمس تبريزي )، از جنوب به محله ليلاوا و چرنداب ، از شرق به خيابان ثقۀالاسلام و خاقاني و از غرب به راسته کوچه و شريعتي محدود مي گردد . در درون ين هسته مرکزي بازار تبريز قرار گرفته است که با وسعتي معادل يک کيلومتر مربع از تيمچه ها و سراها و دالان ها و مساجد و حمام ها و حجرات تشکيل يافته است . ين بازار بعد از مشروطيت و مخصوصاَ بعد از سال هي 1300 شمسي در اثر عدم توجه رو به خرابي گذارده است . هجوم معماري جديد و استفاده از مصالح جديد به جي مصالح سنتي قديم، ين بازار را مورد تهديد جدي قرار داده است . رکورد اقتصادي منطقه بعد از سال هي 1320 که مسيل سياسي وقت موجد آن بوده است و فرار سرميه هي بومي ، در انهدام بازار تبريز نقش مهمي داشته است به طوري که در دهه هي 30 و 40 بي توجهي به اوج خود رسيده و بيشتر انهدام بازار و بافت سنتي آن در ين سال ها صورت گرفته است . با تمام ين ها اگر يک جهانگرد اروپيي بخواهد به شرق مسافرت نميد از اروپا تا تهران بازار سر پوشيده ي به بزرگي و عظمت بازار تبريز مشاهده نخواهد نمود.

از جهانگردان بنامي که بازار را در اعصار و قرون مختلف ديده و توصيف نموده اند   مي توان مقدسي در قرن چهارم ، ياقوت حموي قرن هفتم ، مارکوپولو قرن هفتم ، ابن بطوطه قرن هشتم ، حمدالله مستوفي قرن هشتم را نام برد که هر به فراخور حال از بازار و وفور کالا و ين که درآمد بيشتر مردم از طريق داد و ستد به دست مي يد سخن رانده اند ولي مفصل ترين آنها را شاردن داشته است . او بازار را داري 15000 باب مغازه و تبريز را داري بزرگترين بازار آسيا به حساب مي آورد .

 بازار تبريز يکي از شاهکارهي جالب معماري يراني است . طاق ها و گنبدها مقرنس بي نظير يا کم نظيري دارد .

بزرگترين گنبد بازار ، گنبد تيمچه امير است . مهم ترين تيمچه هي فعلي بازار تبريز عبارتند از : تيمچه امير ، تيمچه مظفريه ، تيمچه شيخ کاظم ، تيمچه گرجيلر ، تيمچه حاج صفر علي ، تيمچه ميرزا شفيع ، تيمچه حاج رحيم ، تيمچه حاج مير ابوالحسن.        

باني تيمچه اميرميرزامحمد خان امير نظام زنگنه است که در 1260 ه.ق درگذشته است .

معمار معروف آن صمد معمار بوده است که داستان زندگي او در بين معمرين تبريز زبانزد است . وي در اواخر عمر با فقر روزگار گذرانيده و با فقر زندگي را بدرود گفته است . يکي از زيباترين قسمت هي بازار تبريز تيمچه مظفريه است . ساختمان ين بنا در سال 1305 ه. ق پيان پذيرفته است و نامگذاري آن به سبب حضور مظفرالدين ميرزا و افتتاح آن به دست وي بوده است . باني آن حاج شيخ معروف ( جعفر قزويني ) بوده است که در عين حال باني تيمچه ها و دالان حاج شيخ نيز مي باشد.

معروف ترين راسته هي بازار تبريز در حال حاضر عبارتند از :

بازار امير ، بازار کفاشان ، بازار حرمخانه ، راسته بازار ، يمن دوز بازار ، بازار حلاجان، قيزبستي بازار(قيز بسط بازار)،بازار سراجان ، راسته کهنه ، بازار کلاهدوزان ، دلاله زن بازار، بازار صادقيه ، بازار مسگران ، بازار حاج محمد حسبن ، بازار مشير ، بازار صفي ، بازار    مير ابوالحسن ، رنگلي بازار ، بازارچه دوده چي ( شتربان ) ، بازارچه خيابان و ...

مجموعه بازار قديمي تبريز به سبب ويژگي هي معماري آن و ضرورت حفظ و نگهداري از آن در سال 1354 تحت شماره 1097 در فهرست آثار ملي کشور ثبت شده و ينک مطابق قانون تحت حفاظت سازمان ميراث فرهنگي قرار دارد و هرگونه تعميرات و مرمت با اطلاع و مجوز آن سازمان صورت مي گيرد . سازمان ميراث فرهنگي کشور همه ساله از محل بودجه عمومي دولت و کمک هي مالي کسبه مبالغ قابل توجهي در مرمت و احياء اين مجموعه زيباي قديمي هزينه مي نمود

وسايل وابزار منبت كاري:

مغار :وسيله اي است براي تراشيدن چوب ،واندازه هاي مختلفي دارد كه اين اندازه ها براساس پهناي مغار تعيين مي شود.درموقع كنده كاري بايد انحناي شيب دار مغار به سمت كار باشد.

انواع مغاركبريتي:

«مغار كبريتي:نازك ترين مغار است .نوك آن يك ميلي متر پهنادارد وبراي كندن سطوح صاف بكار مي رود.

2-مغار تخت يا صاف:از اين مغار براي شيب دادن و كندن سطوح صاف استفاده مي شود.

3-مغار نيم باز:تيغه اين مغار كمي انحنا دارد.داخلش نسبت به مغار تخت كمي گود است.داراي دهانه اي باز مي باشد و براي ايجاد قوس و سطوح شيب دار بكار مي رود كه با مغار صاف امكان پذير نيست.

4-مغار گلويي يا كيلويي:براي ايجاد انحناهاي عميق استفاده مي شود.اين مغار نيم باز گودي بيشتري از مغار باز دارد و شيب آن تندتر است.

5-مغار شفره:مقطع اين مغار به شكل «  v » است و براي ايجاد خط بين دو سطح كه نسبت به هم زاويه دارند يا عمود هستند بكار مي رد وهم چنين طرح را از زمينه جدا ميكند

چكش:
«از چكش براي ضربه زدن به مغار استفاده مي شود.جنس چكش در گذشته از چوب و اكنون از چوب ويا پلاستيك فشرده مي باشد.البته بعضي از منبت كاران چكش چوبي را خود ساخته و به طرفين سرآن لاستيك نازك مي چسبانندوبه چهار دليل منبت كاران از چكش چوبي يا لاستيكي استفاده مي كنند.

1-به خاطر اينكه هنگام ضربه زدن به مغار باعث مي شود ضربات كمتر صدا داشته باشد .

2-دسته مغار خراب نشود و آسيب نبيند.

3-وزن آن سبكتر از چكش فلزي است و باعث مي شود تا منبت كاران كمتر خسته شوند.

4-چون سرچكش چوبي بزرگتر است راحتر مي توان كار كرد.

به چكش چوبي تخماق نيز گفته مي شود كه لغتي تركي مي باشد

سوهان:شكلهاي مختلفي دارد و براي ساييدن چوب و ساير موادمورد استفاده قرار مي گيرد.

1-سوهان دوسرصاف:اين ابزار براي ساييدن چوب بكار مي رود.

2-سوهان دوسر كچ:جاهاي گود را با اين سوهان صاف مي كنند.

3-سوهان سه پهلو سه گوش:براي صاف كردن و تراش دادن قسمت هاي مورد نياز به كار مي رود.

4-سوهان نيم گرد.

6-سوهان دوكاردي

7-سوهان دم موشي:از اين سوهان براي كارهاي خيلي ظريف استفاده مي شود و اين سوهان نازك وكوچك است.

8-سوهان گرد:داخل جاهاي گود و سوراخ را با اين سوهان صاف مي كنند.

چوب ساب:

تكه هايي از كار كه پستي و بلندي و يا احيانا“ قوسي دارد و با ابزارهاي ديگر نمي توان آنرا صاف كرد،از وسيله اي به نام چوب ساب استفاده مي شود .چوب ساب داراي آج هاي تك تك مي باشد و هم چنين شكل هاي مختلفي دارد.نوعي ديگر از چوب ساب وجود دارد كه تمام بدنه آن داراي آج مي باشد و بدون دسته است..اين نوع چوب ساب به شكل دم موشي ،قاشقي و تخت مي باشد كه به چوب ساب طريق معروف است.لازم به ذكر است كه اين نوع چوب ساب كاربرد خوبي داشته و توليد داخل مي باشد.¹

سنگ نفت:از سنگ نفت براي تيز كردن نوك مغار استفاده مي شود .مغار هميشه بايد نوك تيز و صاف باشد تا عمل دلخواه هنرمند را انجام دهد.هردو طرف سنگ نفت مورد استفاده قرار مي گيرد زيرا يك طرف آن ريز تر از طرف ديگر است.تيغه با نوك مغار را اول با قسمت زبر و بعد با قسمت نرم ان تيز و صاف مي كنند.اين سنگ را در نفت مي گذارند تاهميشه نرم بماند و تيغه مغار را خراش ندهد.اگر سنگ در نفت نگهداري نشود باعث همگون شدن و ساييده شدن سريع آن مي شود.

گيره:در منبت كاري كار و قطعه مورد نظر به گيره كه در گوشه ايي از ميز كار مي باشد بسته مي شود و وجود گيره از ابزارهاي لازم و ضروري منبت كاري است زيرا براي خلق هنر و خلاقيت ،دستان هنرمند بايد آراد باشد تا بتواند هنر خود را بيافريند.²

روش انتقال طرح برروي چوب:

انتقال طرح برروي چوب را به چندين روش مي توان انجام داد كه به شرح زير مي باشند.

1-انتقال طرح به وسيله كاربن:دراين روش ابتدا كاربنرا روي چوب مورد نظر قرار داده سپس طرح را روي كاربن قرار مي دهيم و با مداد و آرام روي خطوط طرح مي كشيم سپس طرح و كاربن را برداشته و طرح روي چوب منتقل شده .اين روش كاربرد زيادي در منبت كاري دارد.

2-انتقال طرح به صورت مستقيم :در اين روش شخص منبت كار بايد به طراحي كاملا“ مسلط باشد و طرح را مستقيما“ روي چوب بكشد.شخص منبت كار بايد طرح را كاملا“ قرينه روي چوب بكشد اين روش راحت ترين روش است به شرط اينكه شخص منبت كار به طراحي وارد باشد.

3-انتقال طرح به روش فتوكپي:در اين روش از طرح فتوكپي تهيه نموده و آن را روي چوب مورد نظر مي چسبانند سپس از روي طرح چسبيده شروع به كنده كاري مي كنند اين روش كمتر وقت مي گيرد ولي نهايتا“ كار تميزي در نمي آيد.

4-انتقال طرح به روش سوزني كردن:در اين روش طرح را روي كاغذ كشيده سپس روي خطوط طرح را با سوزن ته گرد نقطه چين مي كنند.سپس مقداري دوده داخل يك جوراب نازك ريخته و طرح را روي چوب قرار مي دهندوچوب را روي نقطه چين ها زده و بدين ترتيب خطوطي از طرح به صورت نقطه چين روي چوب كشيده مي شود اين روش بسيار وقت گير است و امروزه كسي از آن استفاده نمي كند .علاوه برآن با كشيده شدن دست روي خطوط پاك مي شود.

5-انتقال طرح به روش روغني كردن كاغذ:در اين روش طرح را روي كاغذ خياطي كشيده سپس آنرا آغشته به نفت يا روغن مي كنند سپس طرح را روي چوب قرار داده با مداد روي خطوط مي كشند و به اين ترتيب طرح روي چوب منتقل مي گردد.اين روش بيشترين مورد استفاده را دارد)

مراحل كارمنبت كاري:

1-استاد كار ابتدا طرح منبت را انتخاب مي كند.

2-سپس طرح برروي چوب انتقال داده مي شود.

3-قطعه ي كار را به گيره مي بندند.

4-پس از گذشت مدتي با استفاده از مغار(شفره)طرح را از زمينه جدا مي كنند.

5-سپس استاد كار زمينه را با مغار تخت ،صاف و يكنواخت مي كند.اين كار را با دستگاه فرز دستي مي توان انجام داد.

6-پس از اجراي مراحل بالا طرح را با مغارهاي مختلف و موردنياز فرم داده و تزئين مي كنند «در منبت كاري معمولا“با دست چپ مغار و با دست راست چكش را گرفته و استفاده مي كنند.نحوه ي نگه داشتن مغار وزاويه ي قرار دادن آن روي چوب ميزان برداشت بار از روي چوب را تعيين مي كند.اگر زاويه قرار تيغ مغار روي چوب .با سطح چوب زياد باشد ميزان باربرداري بيشتر مي شود واگر اين زاويه كمتر شود ميزان باربرداري كمتر مي شود.دقت شود زماني كه مغار به صورت عمودي نگه داشته شده است براي خط انداختن روي آن ضربه زده مي شود هنگام خارج كردن مغار از داخل چوب هرگز نبايد انرا به جلو و عقب كشيد.بلكه بايد مغار را به چپ و راست تكان داده و ازچوب خارج كرد پس از تمام شدن كار مي توان سطوح كار را با سمباده پرداخت نمود كه اين كار را معمولا“ رنگ كاران هنگام رنگ آميزي انجام مي دهند هرگز نبايد با كف دست به مغار ضربه زد بلكه اين كار را بايد با چكش انجام داد.زيرا باعث آسيب رسيدن به عصب هاي دست مي گرددو همچنين پس از مدتي كار كردن مچ دست درد مي گيرد.

قبل از منبت كاري انتخاب چوب خيلي مهم مي باشد.چوبي بدون گره ،محكم ، بافت ريز و راست تار از عوامل مهم انتخاب چوب مي باشد.البته برروي موادي غير از چوب نيز كنده كاري مي كنند مانند عاج ، استخوان و صدف كه آنها را درون چوب جاسازي مي كنند.

نحوه منبت كاري:

قطعه ي كار را به گيره مي بنديم.ابتدا با مغار شفره،خطوط محيطي را مشخص مي سازيم و از زمينه جدا مي كنيم،سپس با مغار راست ،زمينه كار رابه نحوه  پايين مي بريم كه سطوح گود شده در سراسر زمينه يكسان باشند.بعد با مغارهاي مختلف و با توجه به تناسب طرح از نظر انحنا ،خطوط راست و منحني ،گودي و برجستگي ،عمل منبت كاري را ادامه مي دهيم.

در منبت كاري ،با يك دست مغار و با دست ديگر چكش را نگاه مي داريم و برحسب مقدار چوبي كه بايد برداشته شود،زواياي مختلفي به نوك مغار مي دهيم.براي باربرداري و كندن زمينه از ضربات چكش به دسته ي مغار استفاده مي كنيم و هنگام منبت كردن طرح اصلي با هردو دست مغار را مي گيريم.

هرگاه جهت حركت مغار از راست به چپ باشد دسته ي مغار در دست راست قرار مي گيرد در اين حالت منبت كار را «راست دست» مي گويند.حال اگر منبت كار بخواهد مغار را از چپ به راست حركت دهد،بايد كار را از گيره جدا و جهت آن را عوض كند با اينكه خود وي به سمت ديگر گيره برود.اگر منبت كار « چپ دست » باشد عكس اين مراحل صورت مي گيرد.هنرمندان روغن آغشته مي كنيم تا مغار به نرمي كار كند و يكدست براده بردارد پس از پايان كار منبت كاري،سطح كار با سنباده هاي بسيار نرم ،صاف و صيقلي مي شود.در مرحله بعدي بدان روغن يا پلي استر مي زنيم تا چوب براثر مرور زمان ترك نخورد ودرمقابل رطوبت مقاوم باشد

مناسبت ترين روغن ،روغن بزرك مي باشد كه در پايان كار زده مي شود تا آن حد كه اشباع شود ،اين كار هم از عوامل جوي محافظت كرده و هم از پوسيدگي  جلوگيري مي كند.از روغن بادام تلخ و پارافين براي اينكار استفاده مي شود.

انواع منبت از نظر فرم ظاهري:

روليف:نقش برجسته اي كه سطح زمينه ي كار بيرون نيامده است و با حاشيه ي كنار كادر همسطح مي باشد.

با روليف:نقش برجسته ي كه از سطح زمينه ي كار بالاتر آمده است.

اوروليف:مرحله كاملتري از باروليف است.برجستگيها،بسيار زياد مي شود و از رويه ي كار كاملا“ بيرون مي زند.

اگر تمامي نقش برجسته از سطح كار بيرون آمده باشد به آن «پيكره مي گويند»

از خصوصيات يك منبت خوب ميتوان به موارد زير اشاره كرد:

الف)صاف وصيقلي باشد.

ب)اصيل و داراي معني و مفهوم باشد(داراي بار فرهنگي باشد)

پ)متناسب با را حجم باشد.

يكي از نكات مهمي كه مي توان به آن اشاره كرد در اين است كه هنر منبت د رآذربايجان غربي دوران تكاملي خود با خلق آثار هنرمندان تنها بركنده كاري برروي چوب خلاصه نمي شود،بلكه با گذشت زمان و تجربه و رشد هنري و خلاقيت صاحبان اين هنر و فن،معرفي منبت و قلمزني بر روي چوب نيز به آن افزوده شده است كه خلق و گيرايي اين هنر را دوچندان مي كند.

واژه منبت، نقش برجسته به شكل گل و گياه و جز آن كه روي چوب ايجاد مي كنند.

بنا به اسناد و مدارك موجود منبت كاري در ايران متكي به سابقه اي بيش از 1500 سال است و حتي عده اي از محققان به صراحت اظهار نموده اند كه قبل از دوره ساسانيان منبت كاري در ايران روا ج داشته است . قديمترين اثر منبت موجود كه تاريخ نيمه اول قرن سوم هجري را دارد يك لنگه در چوبي متعلق به مسجد جامع عتيق شيراز است كه در دوره عمروبن ليث صفاري ساخته و داراي زير سازي از چوب تبريزي مي باشد و روي آن با خلال هايي از چوب گردو و نقوش پنج ضلعي بسيار زيبايي زينت شده است . بعد از آن با يك سر در منبت كاري شده از چوب كاج را مورد اشاره قرار داد كه مربوط به قرن چهارم ه .ق است و روي آن با ظرافت كامل خطوط كوفي با قطري حدود سه سانتيمتر كنده كاري شده است . در موزه ملي ايران نيز چندين در چوبي قديمي متعلق به قرون چه ارم و پنجم ه . ق موجود است كه داراي كنده كاري دقيق به صورت شاخ و برگ و گل و كتيبه هاي مختلف و آيات قرآن مي باشد . مطالعه دقيق اين درهاي چوبي نشان دهنده آن است كه هنر منبت كاران با هنر گچ برها از لحاظ تزئينات اختلاف زيادي نداشته است و در حقيقت همان تحولي كه ا ز دوره ساسانيان تا دوره اسلامي در گچ بري ديده مي شود در منبت كاري روي چوب نيز مشاهده مي شود . بعد از ظهور اسلام، هنر منبت كاري براي تزئين رحل قرآني، در و پنجره و منابر مساجد و اماكن متبركه به كار گرفته شد كه نمونه هاي متعددي از اين آثار هم اكنون زينت بخش مو زه ها و ساير مراكز هنري ايران و ساير كشورهاي جهان است.

هنر منبت امروزه در ايران ادامه دوران قاجار است، اما اين به معني دنباله روي خشك و بي انعطاف منبت كاران امروز ازاستادكاران زمان قاجار نيست، در اين دوره منبت كاران ايران به خاطر تماس هاي بيشتر با غرب و آ شنايي با شيوه ها و شگردهاي استاد كاران اروپايي از تاثير آنهابر كنار نماندند و اين تاثير بيشتر از ناحيه هنرمندان منبت كار ايتاليايي و فرانسوي بر هنرمندان قاجار مشهود است.

در حال حاضر مهمترين مراكز منبت كاري شهرهاي آباده و گلپايگان است، ضمن آنكه در شهرهاي رشت و اروميه و تبریز و قم تهران نيز منبت » تاحدودي منبت كاري رواج دارد .

شامل برخي از انواع چوب نظير گردو، گلابي، فوفل، نارنج و مواد كمكي مانند لاك و الكل،، سريشم سرد، روغن بزرگ و لاك هاي سلولزي است و ابزار كار را نيز انواع اره، سوهان، چكش، رنده، پرگار، گونيا، مغار و چاقوي مخصوص منبت سنتي تشكيل مي دهد.

پنجره، در، صندوق قبر، منبر و ساير تزئينات معماري ايران و نيز انو اع قاب عكس، قاب آينه، جعبه قاشق و چنگال، سرويس هاي روميزي اداري، انواع ظروف و غيره تقسيم مي گردد. همچنين مي توان صندوق قبر، درها و منبرهاي منبت را نام برد.

به طور كلي منبت به سه شاخه اصلي تقسيم مي شود:

منبت استيلي كه ريشه آن ايتاليايي مي باشد و در اكثر كشورها بر روي كارهاي تزئيني استفاده مي شود. نحوه كار به اين صورت است كه وقتي طراح طرح را روي چوب پياده كرد چهار مرحله كار روي آن انجام مي شود ابتدا دورزني است كه به وسيله مغار آن را انجام مي دهند . بعد توسط مغار ديگر زمينه را در مي آورد ند، مرحله سوم روسازي كار است و در آخرين مرحله پرداخت صورت مي گيرد كه شامل ظريف كاري و رنگ است.

در قديم براي رنگ زدن از لاك الكل استفاده مي كردند، اما اين روزها رنگهاي پلي استر به كار مي برند كه همان لاك الكل خيلي بهتر است؛ چون رنگهايي كه از خارج مي آيد، مت ناسب با شرايط اقليمي همان كشورهاست و در نتيجه وقتي از آن استفاده مي كنيم غالبا ترك مي خورد.

در منبت سنتي ابزارهاي گوناگوني بكار نمي رود . فقط از چاقوهاي منبت كه يك شكل و يك فرم دارند و فقط در اندازه با هم تفاوت دارند، استفاده مي شود. برخلاف منبت استيلي ابزار كار مختصر است و از ضربه چكش و غيره استفاده نمي شو . در اين نوع منبت پس از پياده كردن طرح بر روي سطح مورد نظر بر روي چاقوي مخصوص منبت تمام طرح را برش زده و سپس زمينه را خالي مي كنيم كه اين عمل بستگي به نوع طرح دارد . اگر طرحمان درشت باشد زمينه را متناسب با طرح خالي مي كنيم يعني 3 ميليمتر و اگر ريز باشد به اندازه يك ميليمتر تا يك و نيم ميليمتر خالي مي نماييم . سپس به كنده كاري و پرداختن به گل و بوته و اشكال روي چوب مي رسد و در پايان كار سمباده و سپس سيل ر و كيلر مي زنند.

مركز و مب دا سنتي ( منبت سنتي ) شهرستان آباده مي باشد كه با به گفته استاد بهرام منبتي به 650 سال قبل بر مي گردد . منبت سنتي قبل از اسلام در ايران رايج بوده منتهي تا قبل از زمان صفويه پايبند سبك و الگو نبوده اند؛ مگر مدت كوتاهي كه در زمان تيموريان رايج بود و در هيمن زم ان بود كه منبت سنتي ايران به وسيله حكام تيموري از ايران به هندوستان منتقل و در آن سرزمين اشاعه يافت كه هنوز هم جز هنرهاي دستي هندوستان محسوب مي شود. نقوشي كه در منبت مورد استفاده قرار مي گيرد عبارتند از: نقش گل و مرغ، نقوش اسليمي، نقوش ختايي و نقوش اسليمي.

روش های پرداخت چوب

شما می توانید همه روشهای اصلی را که برای پرداخت نهایی مبلمن چوبی به کار می رود در منبت کاری بر روی هر قطعه چوب بیشتر به کار گیرند با این چند شیوه خاص نیز وجود دارد که به ندرت در کنده کاری مبلمانها به کار می رود ولی برای کنده کاری اشیای دیگر بسیار مناسب است.

روش های مخصوص ایجاد بافت

کنده کاری از هر نوع که باشد به کمک روشهایی که برای بهبود سطح چوب انجام می گیرد قبل از زدن ماده محافظ می توانید به کار جلوه خاص ببخشید.

-  برق انداختن : شیوه هایی برای جلوه بخشیدن به سطح کار است که با ماسیدن چیزی زبر و سخت مثل چوب، استخوان،  شفیه برای آن انجام می گیرد. با این روش سطح کار زیبا و براق می شود. برای براق انداختن قطعه چوبی که کنده کاری شده است می توانید از یک مشت تراشه چوب نیز استفاده کنید. برای این منظور باید تراشه های چوبی را با فشار زیاد بر سطح کار بمالید. هرچه ماده مالش دهنده نرمتر باشد مدت برق انداختن طولانیتر می شود. عمل صیقل دادن یا برق انداختن را به طر ماشین نیز می توان انجام داد برای این کار کافی است تکه ای منبع چوبی را بر سر دستگاه فرز ببندید و آن را در حین چرخیدن بر سطح کار بکشید.

-  برس سیمی : برای برداشتن لاسه نرمتر و رسیدن به لایه های سخت تر آن می توانید از یک برس سیمی استفاده کنید. برای این منظور برس سیمی را در امتداد رگه روی چوب می کشیم. برای سرعت بخشیدن به کار می توانید پره سیمی را بر دستگاه در یل ببندید و در حین چرخیدن آن بر سطح کار بکشید.

ماسه پاشی (سند بلاست)

در این روش سطح چوب را با فشار ذرات شن یا مواد ساینده دیگر جلا می دهند و نتیجه کار مشابه برس سیمی است.

سوزاندن و برش زدن : یکی دیگر از شیوه های ایجاد بافت آن است که سطح چوب را با مشعل گازوئیلی یا الکلی و غیره می سوزانندو پس قسمتهای سوخته را با برس سیمی می تراشند با این عمل پرژهای سطح چوب می سوزد و با برسی گرفته می شود. و در ضمن چوب تلخ می گردد و از گزند حشرات در امان می ماند. البته سطح کار را نباید تا آن حد بسوزانید که وقتی شعله چوب مشابه بافت چوبی است که فقط برس سیمی بر آن کشیده شده باشد با ای تفاوت که رنگ چوب به شدت برس کشیدن بستگی دارد. یعنی اگر برس را نرم بکشیم فقط لایه نازکی از سوخته های چوب از سطح کار کنده می شود.

و رنگ کدر و شفافی بر جای می ماند و اگر برس را با فشار متعالی- نه سخت و نه نرم به سطح چوب بکشیم لایه ضخیمتری از قسمتهای سوخته چوبها را از روی کار بلند می کند و رنگ قهوه ای تمایل به قرمز بر جای می ماند. بالاخره اگر برس را با فشار بر سطح چوب بکشیم فقط رنگ قهوه ای متمایل به خاکستری بر جای می ماند که به رنگ طبیعی چوب نزدیک است. (البته در هر سه حالت فوق رگه های سخت تر وب همچنان به رنگ سیاه باقی می ماند) روش سوزاندن و برس زدن برای چوبهای کاج، صنوبر و انواع چوبهای قرمز که رگه های نرم و سخت دارند بسیار مناسب است..

پرداختهای آسان

استفاده از وازلین برای پرداخت کار در عین سادگی به چوب حالت ابریشمی می دهد بر خلاف تصور هیچ گونه اثر چسبناکی روی آن باقی نمی گذارد واکس کفش به عنوان ماده رنگ کننده و پرداخت مناسب برای چوب به کار می رود. واکسهای مایع کفش نیز بدلیل نفوذ در چوب رنگهای تیره ای ایجاد می کنند.

برای پرداخت ظروف آشپزخانه باید از مواد غیر سمی استفاده کرد. برای پرداخت این گونه ظروف معمولا موم را به حالت مذاب در می آورند و به روغنهای مدنی رقیق می کنند و بر سطح چوب می مالند. ظروف چوبی را باید هرچند گاه یکبار (با روغن زیتون یا روغن سالاد) چرب کنیم تا از نفوذ آب به درون آن یا ترک خوردگیش جلوگیری شود.

متأسفانه موم یا روغن هیچ گونه مقاومتی در مقابل مواد پاک کننده، حرارت و حلالها ندارند. به همین دلیل بهتر است برای پوشش ظروفی که انواع غذاهای اسیدی و قوی در آنها ریخته شود. از لاک الکل یا روغن جلا و مواد مخصوص و پوشش دهنده ظروف چوبی استفاده کنید.

به هر حال از هر نوع پرداختی برای ظروف خود استفاده می کنید به یاد داشته باشید که مرتب به آنها روغن سالاد یا روغن زیتون بمالید تا از خشک شدگی یا نفوذ آب به درون آن جلوگیری شود. همچنین به محض استفاده از ظروف چوبی آنها را بشویید و بلافاصله خشک کنید تا از ترک خوردن و تورم آنها جلوگیری شود.

سنباده کشیدن

مقدار سنباده کشیدن بر اساس شیوه و سبک کار تعیین می شود. در بسیاری از شیوه های نده کاری قدیمی یا امروزی سطح چوب را در پایان کار سنباده نمی زنند تا بافت چوب و نقش ابزارها حفظ شود. از طرف دیگر تعداد زیادی مجسمه چوبی کلاسیک یا مدرن به همراه تعداد بی شماری قطعات تزئینی نیز وجود دارد. که سطح آنها کاملا سنباده کشیده شده است و صیقلی و درخشان به نظر می رسند. در میان این دو سبکهای دیگری نیز است که حالت بینایی دارند. کسانی که طرفدار سنباده کشی هستند مخالفان خود را به شلختگی و آنها که به حفظ نقش ابزار معتقدند کار مخالفان خود را بی هویتی محکوم می کنند. پیشنهاد ما این است که سخنان هر دو گروه را بشنوین و بعد سلیقه خود عمل کنید.

چند نوع از ابزار سنباده کشی خانگی و دست ساز وجود دارد که با ساختن آنها می توانید در وقت و هزینه خود صرفه جویی کنید. می توانید تکه چوبی را به شکل گرد، بیضی، نواری و غیره ببرید و سنباده کاغذی یا پارچه ای را به دور آن بپیچید و از آن استفاده کنید همین طور می توانید سنباده کاغذی را مستقیما روی تکه ای اسفنج یا نمد بپیچید و به کار ببرید. روش بسیار مفید دیگر ساختن ابزار اره مانند است. که این وسیله سده قاب چوبی است. که نوار سنباده به دو سر آن وصل می شود. پهنای نوار سنباده را می توانید به دلخواه م و زیاد کنید این نوار را می توانید به اندازه مطلوب خود سفت یا شل ببندید.

ابزار دیگری که می توانید بسیازید نوعی چاقوی سابنده است. بعد از شکل دادن به تکه ای چوب، پلاستیک یا فلز بر روی تیغه آن چسب بریزید. صبر کنید تا چسب کمی خشک شود. و حالت چسبناک به خود بگیرد. سپس ذرات سابنده را بر روی آن بپاشید یا تیغه را در ذرات ساینده فرو کنید و پیش از استفاده از آن صبر کنید تا چسب کاملاً خشک شود. می توانید از نخ یا طنابی که با ذرات ساینده پوشیده شده است نیز در قاب نوار استفاده کنید.

منبت

هنر كنده كاري نقوش به روي چوب را منبت گويند. قابل توجه است كه منبت مي تواند به صورت يك تكه يا چند تكه انجام شود هرگاه منبت كاري بر روي چوب بزرگ يك تكه انجام شود، منبت يك تكه و هرگاه منبت كاري بر روي تكه هاي كوچكي انجام شود، منبت چند تكه خواهد بود. منبت بر حسب نوع برجستگي كه در كار آن به وجود مي آيد به پنج دسته تقسيم مي گردد: منبت كم بر جسته، منبت نيم برجسته، منبت تمام برجسته، پيكره، قلم زني بر روي چوب

ابزار كار :

مغار: وسيله اي است براي تراشيدن چوب كه انواع آن در ذيل نام برده شده مغار كبريتي- مغار تحت يا صاف – مغار نيم باز – مغار گيلويي – مغار شتره كليه مغارهاي نامبرده داراي خميده يا كج نيز هستند كه در جاهايي كه امكان استفاده از مغار صاف نباشد، از مغار كج استفاده مي شود.

سوهان : براي ساييدن چوب و ديگر ابزار منبت كاري به كار مي رود و انواع آن شامل موارد زير مي شود. سوهان دو سر صاف – سوهان دو سر كج – سوهان سه پهلوي سه گوش- سوهان سه پهلوي صاف – سوهان نيم گرد – سوهان دم كاردي – سوهان دم موشي – سوهان گرد – چوب ساب

مواد اوليه :

شامل : 1- چوب هاي محكم و بدون گره كه براي اين منظور چوب هاي آبنوس، بقم ، شمشاد، فوفل، عناب ، و گردو و .... از همه مناسب تر هستند.

2- عاج، صدف و استخوان

روش كار :

ابتدا طرح بر روي زمينه چوب منتقل مي شود و با بستن كار به گيره دستي هنرمند شروع به كار كرده و ابتدا خطوط محيطي طرح با مغار مشخص مي شود سپس بابرداشتن زمينه كار به صورت يكنواخت و به وسيله مغارهاي مختلف منبت كار روي چوب ادامه پيدا مي كند. پس از پايان كار منبت كاري، سطوح كار با سنباده بسيار نرم، صاف و صيقلي مي شود. در مرحله به سطح كار روغن با پلي استر زده مي شود تا چوب بر اثر مرور زمان ترك نخورد و در مقابل رطوبت مقاوم باشد.

انواع منبت

از انواع منبت مي توان نمونه هاي زير را نام برد:

منبت كمي بر جسته: نوعي از منبت است كه در آن هنرمند منبت كاري خود را به حدي برساند كه نقش برجسته اي كه به وجود آورده از سطح زمينه كار بيرون نيايد و هم سطح حاشيه اطراف كار باشد. منبت بر جسته : شيوه كار اين گونه كه مراحل منبت يك چوب را تا آنجا پيش مي بريم كه برجستگي هاي طرح از رويه كار كاملا" بيرون خواهد زد. پيكره : هنرمند طرح خود را بر روي حجمي از چوب به شيوه هاي چسباندن، فوكپي، يا از طريق كاغذ كاربن يا طراحي مستقيم بر روي چوب انتقال مي دهد، آنگاه از برجسته ترين قسمت طرح كار خود را آغاز مي كند و توسط مغار هاي و لوازم رايج در اين زمينه مشغول كنده كاري بر روي چوب مي شود. در تمام كار، طرح به صورت كاملا" بر جسته و داراي حجم چوب از داخل بيرون آمده و اطراف آن خالي از هر گونه چوب خواهد بود.

 

منبت

هنر کنده کاری نقوش به روی چوب را منبت گویند. قابل توجه است که منبت می‌تواند به صورت یک تکه یا چند تکه انجام شود هرگاه منبت کاری بر روی چوب بزرگ یک تکه انجام شود، منبت یک تکه و هرگاه منبت کاری بر روی تکه‌های کوچکی انجام شود، منبت چند تکه خواهد بود. منبت بر حسب نوع برجستگی که در کار آن به وجود می‌آید به پنج دسته تقسیم می‌گردد: منبت کم بر جسته، منبت نیم برجسته، منبت تمام برجسته، پیکره، قلم زنی بر روی چوب

ابزار کار

مغار: وسیله‌ای است برای تراشیدن چوب که انواع آن در ذیل نام برده شده مغار کبریتی- مغار تخت یا صاف – مغار نیم باز – مغار [گلویی] – مغار شفره کلیه مغارهای نامبرده دارای خمیده یا کج نیز هستند که در جاهایی که امکان استفاده از مغار صاف نباشد، از مغار کج استفاده می‌شود.

سوهان: برای ساییدن چوب و دیگر ابزار منبت کاری به کار می‌رود و انواع آن شامل موارد زیر می‌شود. سوهان دو سر صاف – سوهان دو سر کج – سوهان سه پهلوی سه گوش- سوهان سه پهلوی صاف – سوهان نیم گرد – سوهان دم کاردی – سوهان دم موشی – سوهان گرد – چوب ساب

مواد اولیه

شامل: 1- چوب‌های محکم و بدون گره که برای این منظور چوب‌های آبنوس، بقم، شمشاد، فوفل، عناب، و گردو و .... از همه مناسب تر هستند.

2- عاج، صدف و استخوان

روش کار

ابتدا طرح بر روی زمینه چوب منتقل می‌شود و با بستن کار به گیره دستی هنرمند شروع به کار کرده و ابتدا خطوط محیطی طرح با مغار مشخص می‌شود سپس بابرداشتن زمینه کار به صورت یکنواخت و به وسیله مغارهای مختلف منبت کار روی چوب ادامه پیدا می‌کند. پس از پایان کار منبت کاری، سطوح کار با سنباده بسیار نرم، صاف و صیقلی می‌شود. در مرحله به سطح کار روغن با پلی استر زده می‌شود تا چوب بر اثر مرور زمان ترک نخورد و در مقابل رطوبت مقاوم باشد.

انواع منبت

از انواع منبت می‌توان نمونه‌های زیر را نام برد:

منبت کمی بر جسته: نوعی از منبت است که در آن هنرمند منبت کاری خود را به حدی برساند که نقش برجسته‌ای که به وجود آورده از سطح زمینه کار بیرون نیاید و هم سطح حاشیه اطراف کار باشد. منبت بر جسته: شیوه کار این گونه که مراحل منبت یک چوب را تا آنجا پیش می‌‌بریم که برجستگی‌های طرح از رویه کار کاملا" بیرون خواهد زد. پیکره: هنرمند طرح خود را بر روی حجمی از چوب به شیوه‌های چسباندن، فوکپی، یا از طریق کاغذ کاربن یا طراحی مستقیم بر روی چوب انتقال می‌‌دهد، آنگاه از برجسته‌ترین قسمت طرح کار خود را آغاز می‌کند و توسط مغارهای و لوازم رایج در این زمینه مشغول کنده کاری بر روی چوب می‌شود. در تمام کار، طرح به صورت کاملا" بر جسته و دارای حجم چوب از داخل بیرون آمده و اطراف آن خالی از هر گونه چوب خواهد بود.

 

مراکز منبت کاری در ایران

در حال حاضر منبت كاری در گوشه و كنار ایران رواج دارد و می توان گفت كه در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، آباده،اراک، شاهرود و ... نسبتاً منبت كاری بیشتر انجام می شود.  شهر آباده‌ در استان فارس‌ و شهر گلپايگان در استان اصفهان مرکز اصلي منبت‌کاري‌ محسوب ميشود و جز اين‌ در شهر بوشهر نيز عده يي‌ به‌ منبت کاري‌ اشتغال دارند و در ‌ديگر نقاط کشور هم‌ به‌ طور پراکنده منبت کاري‌ رايج‌ است‌. ‌

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی ، ظریف کاری ، منبت کاری ، از دیرباز در مناطق شهری تویسرکان ، ملایر و سرکان رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای جیجانکوه و اشترمل ، از توابع تویسرکان و روستاهای دهنو، آورزمان، حسین آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می پردازند.
شایان ذکر است، که در روستاهای جیجانکوه و اشترمل تعداد کثیری از اهالی  به  تولید  مصنوعات منبت  اشتغال دارند ، تا جایی که به یکی از مراکز مهم این صنعت، از لحاظ کمی و کیفی مبدل شده اند. نوع تولیدات منبت استان معمولاً شامل : تخت خواب، پا تختی، انواع میز توالت، میزگرد، میز عسلی، میز غذا خوری ، مبل، انواع کمد بوفه، ویترین ، کنسول و غیره می باشند.

 طرح های اصیل ایرانی شامل اسلیمی ها، ختایی، گل و بوته، گل و مرغ و ... می باشد كه تدریجاً انواع طرح های خارجی مانند گوشواره ای، فرشته ای و ... جای آن ها را می گیرند.

منبت کاران ايراني‌ با بهره گيري از انواع چوب که‌ به‌ راحتي و با قيمت ارزان از داخل‌ کشور‌قابل‌ تهيه است‌ و به‌ کمک ابزار کاري‌ بسيار ساده‌ و ابتدايي‌ که‌ از چند قلم و اسکنه ي فلزي ‌تجاوز نميکند با صبر و حوصله يي‌ در خور ستايش‌ ذهنيات خود را که‌ اکثرا نيز منبت از ‌ارزش‌هاي اصيل اسلامي‌ و ايراني‌ است‌ و به‌ شکل خط‌وط کوفي‌ و نقوش اسليمي، ختايي‌ و ‌گل و مرغ و... متجلي ميشود به‌ منصه ي ظهور ميرسانند و علاوه‌ به‌ درهاي مسجد و ‌زيارتگاهها، صندوق‌هاي روي‌ مقابر و ساخت‌ انواع رحل‌ و منبر در اندازه‌هاي مختلف که‌ نمونه‌ ‌ي آنها را در اکثر مساجد و زيارتگاههاي کشور ميتوان ديد به‌ تهيه و توليد وسايل‌ مصرفي‌ ‌نيز اشتغال دارند و محصولاتي‌ نظ‌ير قاب عکس، قاب آئينه جعبه ي قاشق‌ و چنگال، ‌سرويس‌هاي روميزي اداري‌، انواع ظروف‌ و... توليد مي‌کنند که‌ خريداران و مصرف کنندگان ‌زيادي‌ دارد. ‌

روستاي سمقاور كميجان

بيش از 200 كارگاه منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان استان مركزي وجود دارد .روستاي دو هزار و 50 نفري سمقاور 850 نفر جمعيت فعال دارد كه حدود 500 نفر آنان در اين كارگاهها به كار مشغولند      15  سال پيش آقاي شاهميرزا لو از اهالي روستا هنر منبت كاري را در تهران فرا گرفت و با آموزش آن به روستائيان اين هنر را در روستا گسترش داد. افزود سالانه در كارگاههاي روستاي سمقاور دوهزار دست انواع مبل منبت كاري شده توليد و با عرضه آن به بازار چهار ميليارد ريال در آمد عايد توليد كنندگان ميشود.  وي گفت هم اکنون بيش از 200 استاد منبت كار در روستا مشغول به كار هستند.
هزينه راه اندازي هر كارگاه منبت كاري در اين روستا 15 ميليون ريال است كه با حمايت مسئولان و اختصاص تسهيلات زمينه توسعه بيشتر اين كارگاهها در روستاي سمقاور فراهم خواهد شد .كيفيت مبلهاي توليدي در اين روستا را مطلوب ارزيابي كرد و افزود محصولات توليدي اين روستا به استانهاي تهران / آذربايجان شرقي و غربي / فارس و اصفهان ارسال مي شود.

قسمت‌هاي مختلف يك درخت و ارتباط آنها با منبت كاري

مهمترين ماده ای که روی آن منبت کاری می کنند چوب است. اين چوب بايد محکم، بدون گره و باختگي باشد. برای اين منظور، چوب های آبنوس، فوفل، بقم، شمشاد، عناب و گردو و .... از همه مناسب تر هستند. چوب های گردو و آبنوس، چون محکم تر و چرب تر هستند، دوام بیشتری دارند. ولی در ایران و خصوصاً استان همدان، به خاطر فراوانی چوب گردو، اکثراً از این نوع چوب استفاده می کنند. چوب گردو داراى رنگ راه دار تيره است كه با رگه هاى تيره تر نقش زيبايى به خود گرفته و براى منبت كارى انتخاب مناسبى است. انتخاب چوب در منبت كاري يكي از مراحل مهم منبت كاري مي باشد. بدلیل اینکه چوب از درخت به دست می اید لذا در اینجا نخش های مختلف آن توضیح داده می شود.

چوب، حاصل درخت است و درخت مواد غذايي خود را از زمين و هوا گرفته و رشد مي كند. درخت از طريق ريشه ، مواد غذايي را از زمين مي گيرد و به ساير قسمت هاي خود هدايت مي كند. اين كار به وسيله ي لوله هاي باريك مويي و با نيروي مويي انجام مي شود. نيروي مويي يا كاپيلارتيه باعث به جريان افتادن آب آزاد از طريق حفره هاي سلولي و روزنه هاي ريز ديوارهي سلول مي گردد.

نمونه ای از منبت کاری در دوران قاجاریه در باغ قوام شيراز

در دوره ی زندیه و قاجار، منبت كاری رو به انحطاط رفت و ساختن درهای منبت و قطعات بزرگ ، جای خود را به قطعات كوچكتر مانند رحل قرآن و قاب آئینه داد.

بعد از سقوط سلسله ي قاجاريه‌، مردم‌ که‌ از واگذاري‌ بدون‌ قيد و شرط کشور توسط ‌‌حکومتگران به‌ بيگانگان به‌ تنگ آمده و جستجو گر راهي‌ براي بازگشت به‌ ازرش‌هاي ‌فرهنگي و صنعتي خويش‌ بودند، عليرغم‌ حکومت‌ کودتا که‌ سعي در حفظ روابط‌ و ضوابط‌ ‌پيشين داشت‌ بسياري‌ از معيارها را در هم‌ ريختند و بديهي است‌ که‌ در چنين شرايط‌ي‌ ‌هنرمندان و صنعتگران و اهل‌ حرفه‌ نيز نقشي بزرگ‌ داشتند. در همين رابط‌ه‌ استاد احمد ‌صنيعي و استاد علي مختاري‌ که‌ جزو معدود باقيماندگان استادان منبت کار بودند به‌ تهران ‌آمده و ضمن جدي گرفتن حرفه‌ ي منبت کاري‌ به‌ تربيت شاگرداني‌ جهت احيا و حفظ هنر و ‌صنعت آبا واجد ايشان پرداختند و تاسيس سازمان صنايع‌ دستي ايران به‌ عنوان حافظ‌ و ‌نگاهبان صنايع‌ سنتي و بومي‌ وسيله ي ديگري بود که‌ باعث‌ شد تا عده يي‌ در زير چتر حمايت‌ ‌آن گرد آمده و مانع‌ مرگ منبت کاري‌ در ايران شوند.

در دوران قاجار گرچه اين هنر با ركود جدى مواجه شد اما پس از آن با توجه جدى به هنرهاى سنتى، منبت نيز از انزواى گذشته بيرون آمد و هنرمندان و آثار درخشانى از آنان به منصه ظهور رسيد. جريانى كه تا امروز نيز امتداد يافته است. 

پیشکسوتان و مراكز  منبت کاری در ايران

1-  سيد كمال ميرطيبى

يكى از هنرمندان شاخص هنر منبت كارى امروز ايران، سيد كمال ميرطيبى است.هنرمندى كه افزون بر پرداخت قدمايى به هنر منبت كارى و حفظ اصالتها و ويژگيهاى كهن اين هنر، با تكيه بر دانش امروزى، عرصه تحقيق و پژوهش در اين هنر را نيز دنبال كرده و بويژه درحوزه شناخت چوب و كاركردهاى انواع آن در هنر خويش صاحب ديدگاه و نظر است.
سيد كمال ميرطيبى در سال ۱۳۳۲ در اراك به دنيا آمده است.منطقه اراك و فراهان از ديرباز مهدهنرهاى سنتى ايران بوده و بسيارى از بزرگان هنر اين سرزمين خاستگاه فراهانى داشته اند. بويژه در حوزه هنر رسمى ايرانى كه با ماهيت هنر ملى پيوند دارد، اين منطقه هنرمندانى همچون خاندان فراهانى در موسيقى و بسيارى ديگر را در دامان خويش پرورانده است. ميرطيبى در چنين محيطى از كودكى به هنر كنده كارى روى چوب علاقه مند شده و اين علاقه را در هنر ريشه دار و اصيل منبت كارى دنبال كرده است. سيد كمال نوجوان، ابتدا نزد استاد ابوطالب، با هنر منبت آشنا مى شود و با روحيه جست وجوگرى و كنجكاوى آثار ديگران را نيز مورد كنكاش و مداقه قرار مى دهد، تا آنجا كه در ۲۰ سالگى دست توانايى در منبت مى يابد و بر همين اساس است كه با تأييد استادان آن زمان در همين سن و سال به استخدام كارگاه هنرهاى سنتى وزارت فرهنگ و هنر وقت در مى آيد.
با اين توضيح سابقه فعاليت كارگاه معرق ومنبت به سال ۱۳۰۹ مى رسد. در ابتدا سرپرستى كارگاه را استاد احمد امامى به عهده داشت. پس از او اساتيد ديگرى همچون على امامى، آقايان ويزايى، گودرزى و عطا الله حاج غلامعلى سرپرستى كارگاه را به عهده داشتند و در طول اين مدت آثار بر جسته و چشمگيرى در كارگاه ساخته شد كه در نمايشگاه هاى مختلف به نمايش درآمد. اين موج توجه به هنرهاى سنتى تا ۲۰ سالگى كمال ميرطيبى نيز ادامه داشت و اسباب استخدام او و ديگر جوانان مستعد در ساير شاخه هاى هنرهاى سنتى ايران، براساس اين موج توجه، فراهم شد.در طول اين سال ها ميرطيبى علاوه بر خلق آثار فراوانى در هنر منبت كارى، به تدريس اين رشته هنرى نيز پرداخته و هنرجويان و هنرمندان فراوانى در اين حوزه تربيت كرده است.بر مبناى همين روحيه تدريس است كه او شايد بيش از بسيارى هنرمندان اين رشته به حوزه پرداخت نظرى و بحث كارشناسى درباره هنر خويش پرداخته باشد

ميرطيبى براساس تحقيقات وسيعى كه در انواع چوب براى ساخت آثار فاخرى در هنر منبت داشته، دكتراى افتخارى چوب دريافت كرده است. سيد كمال ميرطيبى از سال ۱۳۷۰ به سرپرستى كارگاه منبت سازمان ميراث فرهنگى منصوب شد و در اين سال ها موقعيت كارگاه را در امتداد راه و مسير استادان گذشته با جديت پيگيرى كرد و خلق آثار با ارزشى در اين كارگاه را موجب شد.ميرطيبى در كنار تدريس و كار منبت، از حضور در مجامع و همايشها و مسابقات اين رشته از هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده و در بسيارى از مسابقات هنرى اين رشته داور بوده است. در نخستين جشنواره هنرهاى سنتى جوانان او در كنار استادان ارجمند و آزموده و چند نفر ديگر، از داوران مسابقه بود.

سيد كمال ميرطيبى از سال ۱۳۷۰ به سرپرستى كارگاه منبت سازمان ميراث فرهنگى منصوب شد و در اين سال ها موقعيت كارگاه را در امتداد راه و مسير استادان گذشته با جديت پيگيرى كرد و خلق آثار با ارزشى در اين كارگاه را موجب شد.ميرطيبى در كنار تدريس و كار منبت، از حضور در مجامع و همايشها و مسابقات اين رشته از هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده و در بسيارى از مسابقات هنرى اين رشته داور بوده است. در نخستين جشنواره هنرهاى سنتى جوانان او در كنار استادان ارجمند و آزموده و چند نفر ديگر، از داوران مسابقه بود.

2- علي امامي

وي در سال 1291 در شهر آباده ديده به جهان گشود و بعد از طي دوران تحصيل، با شوق و علاقه وافري كه به هنر آباء و اجدادي خود نشان مي داد، تحت نظر و تعليم پدر هنرمند خويش، به آموختن اصول مقدماتي فن منبت كاري مشغول شد وبا استعداد قابل توجهي كه داشت پدرش او را همراه خود به تهران آورد.

علي امامي از اين پس به ادامه كوششهاي هنري در كارگاه منبت اشتغال ورزيد و بعد از فوت پدر، از آنجا كه استادي لايق و با كفايت به شمار مي رفت در رأس اين كارگاه، به تعليم هنرجويان و خلق آثار زيبا و پر ارزش منبت پرداخت.

در كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور چهارده نفر هنرمند و هنر جو تحت نظر استاد علي امامي به تهيه آثار ارزنده هنري اشتغال دارند كه در اين جا از آنان به ترتيب ياد مي شود:

آقايان پرويز زابلي، عباس شهميرزادي، محمد طاهر امامي، عزيز الله ويزائي، عباس امين، قاسم شهريه، محمد علي شيرازي، حسن احيائي ، شاپور گودرزي، حسين اعيان، اكبر حاجي قاسمي، حسن حلج، اكبر سريري، حسن آزاد خواني.

از جمله آثار پرارزش و ممتازي كه تحت نظر و هدايت آقاي علي امامي به وسيله هنرمندان كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور ساخته شده و موجبات شناساندن بيشتر كشور ما را به جهانيان فراهم ساخته كارهاي زير را مي توان نام برد:

ـ بوفه بزرگ هفده كشوئي منبت و معرق و مشبك كاري كه در سال 1319 ساخته شده است. اين اثر در زمان سلطنت رضا پهلوي ، در نمايشگاه امتعه وطن، به معرض نمايش گذارده شد و از طرف نمايشگاه مزبور به اخذ مدال نائل گرديد.

ـ ميز گرد به وسعت يك متر و پنجاه سانت كه سطح آن از طرحهاي شاه عباسي معرق و اطراف پايه هاي آن منبت كاري شده است. اين ميز بسيار نفيس در نمايشگاه سازمان صنايع كشور به معرض نمايش گذارده شد و مورد توجه و استقبال شركت كنندگان در نمايشگاه مزبور قرار گرفت و مدال ممتاز نمايشگاه را كسب نمود.

ـ ميز مربع مستطيل به طول 5 متر و به عرض يك متر و بيست سانت. كليه سطح اين ميز از عاج و صدف و استخوان و چوبهاي گوناگون با رنگهاي طبيعي معرق كاري شده و اطراف ميز از چوب فوفل به طور برجسته ساخته شده است. پاية اين ميز به سبك معماري است. ميز مزبور در نمايشگاه جهاني بروكسل نمايش داده شد و مورد توجه و استقبال بينندگان و شركت كنندگان واقع گرديد و به اخذ مدال طلاي«گراند پري» بزرگترين و ارزنده‌ترين جايزه نمايشگاه نائل گرديد.

ـ كارگاه منبت كاري، در نمايشگاه ديگري كه در سال 1325 از طرف وزارت فرهنگ در محل فعلي ساختمان مجلس سنا برگزار شده بود شركت كرد و با نمايش آثار متعددي از معرق و منبت، مدالهائي ذيقيمتي دريافت كرد.

منابع مورد استفاده

1- ابراهیم پور يعقوب،. روش تدریس تکنولوژی چوب و منبت با معرفی ابزارها با متد جدید. جزوه آموزشی، 1386.

2- بي نام، روزنامه شرق شماره 806، 21/4/85 صفحه 16 (رسانه).

3- بي نام، واحد مركزي خبرIRIB ،  هنر منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان.

4- جانستون جيمز، منبت كاري روشها و طرحها، مترجم بلوچ حميد، چاپ دوم، تهران، انتشارات فني ايران، 1378.

 5-  فرشي، مهدي. "با كارگاه منبت كاري هنرهاي زيباي كشور آشنا شويد". دوره 1، ش3 (دي 41)

3 شنبه 30 دى 1386 ,

6- طوجي حميد، منبت كاري، چاپ اول، تهران، انتشارات ارمغان، 1380.

7- ياوري حسين، آشنايي با چوب و هنرهاي مرتبط با آن، چاپ اول، تهران، انتشارات سوره مهر، 1383.

8- www.Shargh Newspaper.htm

9- www\magiran_com فصلنامه هنرنامه، شماره 13.htm

10- www\آشنايي با صنايع دستي ايران.htm

11- www\تاريخچه معرق چوب.htm

12- www\هنرمعرق.HTM

13- www\ofogehonar_com_ - Content.htm

14- www\ابزار كار معرق روي چوب و كاربرد آن » تبيان.htm

15- www\تاريخچه هنر معرق روي چوب » تبيان.htm

16- www\_Articles.htm

17- www\1Tabligh - معرق و منبت و ماكت چوبي پژمان.htm

18- www\Abrar Newspaper.htm

19- www\Borujerd City, IRAN وبلاگ بروجرد.htm

20- www\GHASR International Hotel Group.htm

21- www\GHASR International Hotel Group.htm

22- www\İRAN İSLAM CUMHURİYETİ KÜLTÜR EVİ.htm

23- www\kar_09.htm

24- www\News.htm

25- www\Persian Article.htm

26- www\turist.htm

27- www\Untitled Document.htm

28- www\ايرانيان خارج از کشور.htm

29- www\جامعه مجازی سپنتا - اراک.htm

30- www\درباره شهرستان گلپايگان.htm

31- www\درباره همدان.htm

32- www\رادیو آفتاب  خبرنامه  هنر منبت كاري در روستاي سمقاور كميجان.htm

33- www\روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد - 14نفر منبت كار حرفه اي در استان يزد فعاليت مي كنند.htm

34- www\روزنامه قدس85-10-19 رونق هنر منبت كاري در قزوين.htm

35- www\شهر من آبــــــــــاده - منبت آباده از نگاه ایرنا.htm

36- www\فروشگاه اینترنتی صنایع دستی چوبی.htm

37- www\معرق - ویکی‌پدیا.htm

38- www\منبت.htm

39- www\مواد اولیه در منبت كاری.htm

40- www\موزه هنرهاي تزييني اصفهان.htm

41- www\نارنجستان قوام.htm

42- www\هنر ایراتی.htm

43- www\هنرمنبت كاري.htm

تخته چوب حکاکی شده از دوره تیموریان

در عصر تیموریان شیوه ی منبت كاران دوره ی مغول ها ادامه یافت و از نمونه های خوب این دوره " دو لنگه ی در "  متعلق به نیمه های دوم قرن پانزدهم میلادی (قرن 9 هجری قمری) است كه در موزه متروپولیتن نگاهداری می شود.  رویه ی این دولنگه در، به قطعات مربع تقسیم و داخل هر كدام نیز تقسیمات دیگری شده و تزئینات آن عبارت است از اشكال هندسی و برگهای ظریفی كه معمولاً تذهیب كاران دوره تیموری از آنها استفاده می كردند.

منبت کاری در دوره اسلامی

بعد از ظهور ‌اسلام و با توجه‌ به‌ شيوع روحيه ي ساخت‌ مراکز و مساجد اسلامي‌، هنرمندان ايراني‌ جزو ‌اولين کساني‌ بودند که‌ تمامي‌ توان و استعداد خويش‌ را صرف تزئين مساجد کردند و به‌ ‌موازات هنر نمايي‌ معماران، کاشيکاران سنگتراشان، گچبرها و... منبت کاران نيز جذب ‌فعاليت در اين‌ زمينه شدند و آثاري‌ به‌ وجود آوردند که‌ متاسفانه‌ امروزه‌ نمونه‌هاي زيادي‌ از ‌آنها در دست‌ نيست ولي‌ به‌ اتکاي همان باقيمانده هاي ناچيز ميتوان گفت آنچه براي تزئين ‌مساجد و به‌ شکل منبر، رحل‌ قرآن و در و پنجره ساخته شده نمونه‌ ي بسيار ارزنده يي‌ از ‌ذوق‌ و هنر ايرانيان است.

مهم ترين وسايل چوبى كه ساخت آنها در قرن هاى نخستين اسلامى متداول بوده عبارتند از كلبه ها و ساختمانهاى چوبى، كلاف هاى ساختمانى، ستون چوبى، سقفهاى كاذب چوبى قابدار، اجزاى ساختمان مانند در و پنجره، وسايل كاربردى مانند منبر، ابزار صنعتى و كشاورزى.

در آثار چوبى دوره ميانى اسلامى كه مربوط به قرن هاى پنجم تا دهم هجرى است، اجزاى ساختمانهاى چوبى مانند ستون و سقف، وسايل متصل به ساختمان مانند در، پنجره، نرده به ميزان زيادى به چشم مى خورد ولى آثار كوچكتر مانند جعبه، قاب، رحل، وسايل خانگى، ابزار آلات، وسايل جنگى و شكار نيز كم و بيش وجود دارد.

بيشترين نقوشى كه در منبت اين دوران مى بينيم عبارت اند از : نقوش هندسى، شيارهاى موازى، كتيبه، اسامى ائمه (ع)، شكل محرابى، لچك، ترنج، گل و بوته، ختايى و اسليمى، شكوفه، برگ، نخل، شمسه، و انسان.

منبت كارى دوره ميانه اسلامى در حدى بسيار ظريف و باروسازى و ريزه كارى فراوان ديده مى شود و پرداخت آن نيز در حد اعلاى خود مشاهده مى شود. منبت اين دوره بر اساس طرحهاى هندسى، شيارهاى موازى، خط ثلث و نسخ، اسليمى و ختايى به سبك ايرانى، نقوش انتزاعى گياه و انسان و ترنج و محرابى مشاهده مى شود.
در بيشتر آثار چوبى صفوى مى توان تحولاتى از لحاظ نقش و شيوه هاى اجرايى ملاحظه كرد. صنايع دستى چوبى اين دوره كه مربوط به حدود قرن ۱۰ و ۱۲ است از لحاظ فنى بسيار ظريف و بادوام و داراى عملكردى مفيد و درست هستند و از لحاظ هنرى بر اساس نقوش فرهنگى ايرانى ساخته و از طرفى با دقت و نظم اجرا شده اند .
آثار اين دوره شامل ساختمانهاى چوبى و اجزاى وابسته به آن مانند ستون، سقف، در، پنجره و همچنين شامل وسايل كاربردى مانند رحل، جعبه، قاب، صندلى و ابزار صنعتى و كشاورزى و جنگى است. هنر معرق كه از دوران قبلى آغاز شده و به طور ساده انجام مى شد از اين زمان تكامل بيشترى مى يابد.

هنرهاي چوبي بعد از صفويه و به خصوص دوران قاجار نه تنها تكامل فني نداشت بلكه با افت كيفيت فني نيز روبرو بود. به طور كلي در آثار چوبي اين دوره به دو سبك وجود دارد. بخشي كه در آن سعي شده از روشها و نقوش دوران قبل پيروي شود و بخشي ديگر كه از اصول فني و هنري آثار چوبي اروپا الهام گرفته شده.
در اين دوره به دو نوع منبت بر مي خوريم. يكي منبت به شيوه صفوي با عمق كم و طرح ايراني كه ندرتا" ديده مي شود و ديگري منبت به شيوه فرنگي با عمق زياد و با نقش پيچك اجرا شده كه به ميزان زيادتر وجود داشته است. منبت كارى در زمان قاجاريه در شهر بوشهر به اوج رسيده بود و قبل از آن هم ممكن است كه وجود داشته اما آثارى به جاى نمانده است.
 بيشتر نقش هاي مورد استفاده در آن زمان نقش طبيعت، گل و مرغ، نقوش حيوانات و نقوش اسليمى بود و از رنگ خود چوب استفاده مى شد.

منبت کاری در دوره صفویه

در دوره‌ ي صفويه‌، با توجه‌ به‌ اينکه ساخت‌ ابنيه ي مذهبي و نيز کاخهاي سلطنتي در ايران‌افزايش‌ چشمگير و محسوسي‌ يافت‌ عده ي زيادي‌ از هنرمندان به‌ اصفهان که‌ مرکز کشور بود ‌و اکثر ابنيه ي مورد اشاره‌ در آن احداث مي‌شد روي‌ آوردند و تجمع اين‌ هنرمندان در يک‌ ‌نقطه‌ که‌ تبادل‌ تجربيات از اولين برآيندهاي آن بود باعث‌ شد تا آثاري‌ ماندني‌ و اعجاب انگيز ‌به وجود آيد.

منبت كارى گرچه در دوران صفويه راه پيشرفت و ترقى را به سرعت پيمود و هنرمندان منبت كار آثار بسيار زيبايى در اين دوره از خود باقى گذاشتند. عصر صفوي يكي از لحظه‌هاي اوج منبت‌كاري ايران است. شيوه هنرمندان اين دوره اسليمي وختائي بود. ولى در دوره قاجار به علت بى توجهى به هنرهاى قديم، اين هنر نيز به بوته فراموشى سپرده شد. در دوره بعد با تأسيس اداره صنايع مستظرفه، منبت كارى نيز همچون ساير رشته هاى هنرهاى سنتى مورد توجه قرارگرفت و موجبات احياى اين هنر فراهم شد.
به دنبال حمله ي افغانها به‌ ايران و پس‌ از آن درگيريهاي سياسي‌ که‌ عرصه را بر هر نوع‌ فعاليت سازنده يي‌ محدود مي‌گردد هنرمندان و صنعتگران منبت کار تدريجا پراکنده و ‌جذب مشاغلي غير تخصصي شدند و آن عده يي‌ هم‌ که‌ هنوز به‌ کار اشتغال داشتند و با ‌سماجت‌ مي‌کوشيدند تا جلوي مرگ اين‌ هنر صنعت ارزنده را بگيرند مجال چنداني‌ براي ‌فعاليت در رشته ي هنري و صنعتي خود نداشتند. در اين‌ زمان، آباده‌ (از توابع‌ استان ‌فارس‌) تنها مرکز تجمع منبت کاران کشور به‌ حساب مي‌آمد و جز اين‌، در هيچ جاي ديگر از ‌کشور پهناورمان نشاني‌ از منبت کاران و منبت کاري‌ ديده نميشد.

منبت کاری در دوره ی زندیه و قاجار

هنرهاى چوبى بعد از صفويه و بويژه دوران قاجار نه تنها تكامل فنى نداشت بلكه با افت كيفيت فنى نيز روبه رو بود. به طور كلى در آثار چوبى اين دوره دو سبك وجود دارد. بخشى كه در آن سعى شده از روش ها و نقوش دوران قبل پيروى شود و بخشى ديگر كه از اصول فنى و هنرى آثار چوبى اروپا الهام گرفته است.

منبت کاری در دوره سلوکیان

از دوره سلوكيان آثار چندانى در دست نيست و آثار چوبى دوره اشكانى نيز تا حد زيادى شباهت به دوره هخامنشى دارد. در دوره ساسانى استفاده از كلاف هاى چوبى در ساختمان منبت متداول مى شود. در اين دوره نوعى رويه كوبى مربعهاى چوبى انجام مى شده كه نقش هندسى و انتزاعى داشته است. نقوش عبارت بودند ازنقوش انتزاعى، گياه و حيوان و انسان.

دلایل کم بودن مستندات تاریخی در رابطه با سابقه منبت کاری

شاید بتوان تاریخ شروع منبت کاری، به معنای کنده کاری روی چوب را زمانی دانست، که انسان نخستین بار با ابزاری برنده چوب را تراشیده است. ولی مدارک معتبری از پیشینیان این هنر، در دست نداریم. زیرا عمر چوب کوتاه است و به مرور زمان از بین می رود و همچنین عدم نگهداری درست وسایل چوبی به دلیل نبود مواد و وسایل حفاظتی (مانند لاكها و رنگهایی كه امروزه استفاده می شود) دانست. ولی با این حال ، آثار نسبتاً قدیمی از منبت كاری در كشور ما به جای مانده كه بیشتر بر روی در مقبره ها، منابر و در مساجد انجام شده و دلیل سالم ماندن آن نیز به خاطر احترام مذهبی مردم به این اماكن می باشد كه قدمت بعضی از آنها به 1000 سال هم می رسد.  

قدیمی ترین آثار چوبی منبت کاری شده ایران

اکنون قدیمی ترین درب چوبی منبت کاری شده در موزه اکبر آباد هندوستان نگهداری می شود، که متعلق به کاخ سلطان محمود غزنوی بوده است كه قدمت آن به ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پيش مي رسد.

قديمي ترين‌ اثر منبت موجود در ایران که‌ متعلق به نيمه ي اول‌ قرن سوم هجري قمري است يک‌ لنگه‌در چوبي‌ متعلق به‌ مسجد جامع‌ عتيق شيراز است‌ که‌ در دوره‌ ي عمرو بن‌ ليث صفاري‌ ‌ساخته شده و داراي زير سازي‌ اي از چوب تبريزي بوده و روي‌ آن با خلال هايي‌ از چوب گردو ‌و نقوش پر ضلع بسيار زيبايي‌ زينت شده. يک‌ سر در منبت کاري‌ شده ‌از چوب کاج نيز موجود است که‌ در قرن چهارم‌ هجري قمري

ساخته شده است‌ و روي‌ آن با ‌ظرافت‌ کامل‌ خط‌وط کوفي‌ با قط‌ري حدود سه‌ سانتي متر کنده کاري‌ شده است‌.

همچنین چند درب چوبی متعلق به قرون چهارم و پنجم هجری موجود است. کنده کاری این درب ها به صورت شاخ و برگ و کتیبه های مختلف ، با آیه های قرآنی است (در اصفهان و قزوین). یکی از زیباترین آثار منبت کاری ایران، يكي ديگر از آثار منبت كاري شده متعلق به اين دوره، رحلي است كه در سال ۷۶۱ قمري كنده كاري شده که علاوه بر تزئینات شاخ و برگ به سبک ساسانی ، نام 12 تن از ائمه معصومین (ع) بر روی آن دیده می شود. در عصر حاضر نیز، هنر صنعت منبت، در گوشه و کنار ایران رواج دارد.

يكي ديگر از آثار منبت كاري شده متعلق به اين دوره، رحلي است كه در سال ۷۶۱ قمري كنده كاري شده و در موزه متروپوسين نيويورك نگهداري مي شود كه علاوه بر تزئينات شاخ و برگ به سبك ساساني نام دوازده تن از معصومين بر روي آن ديده مي شود.

در ايران نيز همان طور كه قبلاً ذكر شد هنر منبت كاري از قرن ها پيش معمول بوده است، تا آنجا كه در كتيبه هاي تخت جمشيد از پرداخت دستمزد به هنرمنداني است كه روي درهاي چوبي كنده كاري مي كردند. البته بيشترين آثار باقي مانده به دوره بعد از اسلام در ايران برمي گردد؛ چرا كه با گذشت زمان چوب در زير خاك به كلي مي پوسد به همين دليل تا حال هيچ گونه اثري از دوره قبل از اسلام باقي نمانده است. در زمان تيموريان اين هنر به روش دوره قبل و مغول رواج يافت، از آن دوره انواع ضريح ها و منبرهاي منبت كاري شده به جاي مانده است. اما اوج شكوفايي اين هنر باستاني در ميان صنعت گران در زمان صفوي بوده است. آثار اين دوره در مراكز مذهبي مهم همانند مقبره هاي ائمه اطهار يا منبرها، رحل هاي قرآن، دسته هاي خنجر، ستون هاي چوبي مساجد و زيارتگاه هاي اصفهان و قزوين به وضوح ديده مي شود نمونه ديگري از شاهكاري هاي آن دوره كه در حال دست نخورده باقي مانده است، درب مدرسه شاه سلطان حسين صفويه و درب بسيار زيباي آرامگاهي كه متعلق به شاهزاده حسين از دوره شاه طهماسب در قزوين است.

قدیمی ترین آثار چوبی منبت کاری شده جهان

قديمي ترين مجسمه جلوي كشتي كه تا امروز محفوظ مانده سر اژدهاي خوفناكي است كه بر روي كشتي وايكينگها قرار داشته است. كشتي هاي اسپانيايي كه غنايم و اموال مسروقه آمريكايي ها را حمل مي كردند نيز با كنده كاري هاي مختلفي كه از سينه تا انتهاي كشتي را دربرمي گرفت تزئين مي شدند، هنوز هم تعدادي از اين كنده كاري قديمي سازنده مجسمه هاي جلوي كشتي وجود دارند كه با كار براي موزه ها و پارك ها و تزئين بدنه قايق ها، اين حرفه را زنده نگه داشته اند.

تاریخچه منبت کاری در جهان

در تاريخ باستان، نخستين ابزار بشر تكه اي سنگ بوده و بعدها چوب نيز به عنوان يك وسيله سبك و قابل تغيير به شيوه آسانتر از سنگ، يار و مددكار انسان شد هر چند كه دوام سنگ را نداشت. به دنبال سير تكاملي جوامع بشري از مرحله غارنشيني و جنگلي و آغاز زندگي شهرنشيني نقش و اهميت چوب در ساختن سرپناه و ابزارهاي زندگي علي الخصوص در جهت جا به جا كردن و انتقال اشياء سنگين نمايان شد، در كتب تاريخ آمده است بردگان مصر جهت حمل سنگ هاي بزرگ براي ساختن اهرام ثلاثه از چوب استفاده مي كردند. با بهره برداري از استوانه هاي قطور چوبي كه از كرانه هاي درياچه ويكتوريا و سواحل نيل بدست مي آمد سنگ هاي بزرگ را روي آن غلتانيده در محل كنوني اهرام نزديك شهر قاهره به كار مي بردند.

منبت كار با كمي تمرين و ممارست مي تواند اشياء مفيد و سودمند خانه را زيباتر نمايد، اشيا و وسايل زندگي خود را زينت بخشيد. به طور مثال، هنركنده كاري خود را روي درب هاي منزل، قابها، دستگيره هاي در، نرده هاي دور پله ها دراورها، كنسول ها و كشوها و يا كتابخانه ها به معرض نمايش گذارد و آنها را از حالت ساده و خشك و بي روح درآورده و شكل و شمايلي تازه بخشد؛ به طوري كه فضاي منزل با طراحي روي اشياء چوبي ويژگي  و ممتازي خاصي پيدا كند و هر بيننده را از آن همه ذوق هنري متحير سازد. حتي اين هنر ظريف و باستاني ملي را مي توان در روي وسايل ساده و پيش افتاده قديمي آشپزخانه مثل كفگيرهاي چوبي، قاشق هاي چوبي از مد افتاده دوران مادربزرگ ها به نمايش گذاشت و با كنده كاري زيبا، فرم تازه اي به آنها بخشيد و به عنوان هديه، به ديگران پيشكش نمود كه مسلماً ارزشمند ترين هدايا محسوب مي شوند، چرا كه همان وسايل بي ارزش بعد از اجراي كار هنري به عنوان يك وسيله با ارزش هنري، زينت بخش ديوار آشپزخانه خواهد شد.

برای منبت کاری تعاریف متعددی ارائه شده است که برخی از آنها به شرح ذیل می باشند:

1-  كلمه ی منبت به معنی كنده كاری روی چوب می باشد و منبت كار كسی است كه روی چوب عمل كنده كاری را انجام می دهد.

2-  هنر كنده كاري نقوش بر روي چوب را منبت گويند.

3- منبت سازى يا منبت كارى عبارت است از، برجسته كارى روى چوب با نقوش مورد نظر

4- منبت کاري‌ هنري است‌ مشتمل بر حکاکي‌ و کنده کاري‌ بر روي‌ چوب بر اساس نقشه يي‌‌دقيق.

گلوئی قاشقی  - تخت

یا باز - شفره - نیم باز -

کبریتی

سوالات امتحانی منبت و چوب

1- منبت کاری به چه معناست ؟

2- استفاده چوب به کدام تاریخ بر می گردد ؟

3- از چه دورا منبت رونق گرفت و در چه زمانی از رونق افتاد ؟

4- ویژگی اصلی چوبهای منبت چیست ؟

5- امتیاز چوب گردو با دیگر چوبها چیست ؟

6- تعریف چوب درون و برون چیست ؟

7- تنه درخت به چند قسمت تقسیم می شود ؟

8- چوب بهاره یا آغازی چه ویژگی دارد ؟

9- کار اشعه های مرکزی یا پره های چوبی چیست ؟

10 – برای تشخیص عمر درخت از چه برشی استفاده می کنیم ؟

11-اختلاف چوب بهاره با تابستانه چیست ؟

12- علت اصلی پوسیدگی چوب در اثر وجود کدام عامل است ؟

13-دلایل خشک کردن چوب را بنویسید ؟

14- عمده خسارت وارده به چوب توسط کدام حشرات صورت میگیرد ؟

15- خصوصیات اصلی درختان سوزنی برگان و پهن برگان چیست ؟

(18)

16- برش مماسی را شرح دهید ؟

17- برش شعاعی را شرح دهید ؟

18- برش عرضی را شرح دهید ؟

19- منظور از نرمی و سختی چوب چیست ؟

20 – تعریف صحیح برای مغار چیست ؟

21- مغار نیم باز را تعریف کنید ؟

22- مفار گلوئی را تعریف کنید ؟

23- مغار تخت را تعریف کنید ؟

24- مغار شفره را تعریف کنید ؟

25- کار برد مغار شفره چیست ؟

26- انواع سوهان از نظر شکل کدامند ؟

27- دندانه های سوهان را چه می نامند ؟

28- کار برد گیره دستی یا نجاری یا پیچ دستی چیست ؟

29- به چه دلیل در منبت کاری از چکش پلاستیکی و یا چوبی استفاده میکنند ؟

30- علت روغن کاری کردن مغار چیست ؟

31- علت استفاده از روغن پارافین در منبت چیست ؟

32- سنگ چرخ برقی چیست ؟

33- اره چکشی یا عمود بر چگونه وسیله ای است ؟

34-کاربرد اصلی دریل برقی چیست ؟

35-کاربرد اور فریز چیست ؟

36-زاویه تیز کردن مغار تخت چند درجه است ؟

37-انتقال طرح بر روی چوب به چه صورت انجام می گیرد ؟

38-کنده کاری روی چوب به چه صورت اجرا میگردد؟

39-در منبت چوب برجسته نمائی به چند نوع تقسیم می شود ؟

(19)

40-تعریف منبت کاری رولیف چیست ؟

41- تعریف منبت کاری اورلیف چیست ؟

42- پیکره در منبت کاری به چه معنایت ؟

43- تفاوت منبت رولیف با اورلیف چیست ؟

44- حکاکی را تعریف کنید ؟

45- خصوصیت یک منبت خوب را تعریف کنید ؟

46- اتصال دوبل را تعریف کنید ؟

47- مراحل اجرائی کار منبت را به ترتیب بنویسید ؟

48- معرق منبت راتعریف کنید ؟

49- اگر رگه های چوبی از هم باز باشد کنده کاری روی آن چوب چگونه است ؟

50- خصوصیات چوب بالزار را بیان کنید ؟

51- خصوصیات چوب توسکا از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

52- خصوصیات چوب زبان گنجشک از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

53- خصوصیات چوب سپیدار از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

54- خصوصیات چوب زیرفون از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

55- خصوصیات چوب راش از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

56- خصوصیات چوب شمشاد از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

57- خصوصیات چوب سرواز نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

58- خصوصیات چوب شاه بلوط از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

59- خصوصیات چوب گیلاس از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

60- خصوصیات چوب آبنوس از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

61- خصوصیات چوب نارون از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

62- خصوصیات چوب اوکالیپتوس از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

63- خصوصیات چوب صنوبر از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

(20)

64- خصوصیات چوب کاج از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

65- خصوصیات چوب گردو از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

66- خصوصیات چوب بید از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

67- خصوصیات چوب ساج از نظر رنگ و سختی بیان کنید ؟

68- مزیت اصلی چوب شاه بلوط برای تهیه بشکه آب چیست ؟

69- کدام چوب  برای ساخت ظروف چوبی مناسب است ؟

70- ماده اصلی بتونه روغنی کدام است ؟

71- برای پر کردن شکافهای بزرگ در چوب از چه بتونه ای استفاده می کنیم ؟

72- قدیمیترین قطعات چوبی منبت شده مربوط به کدام کشور است ؟

73- اوج هنر منبت در ایران مربوط به چه زمانی است ؟

74- منبر مسجد نائین مربوط به چه دوره ای است ؟

75- افول منبت چوب در ایران به چه تاریخی است ؟

76- در حل حاضر ساخت آثار نفیس منبت چوب در کدام شهرها رواج دارد ؟

77- در هنگام برش زدن طرح باید چه نکاتی را رعایت کنیم ؟

78- در هنگام گود برداری ( سطح ) ابتدا چه باید کرد ؟

79- بهترین و با دوام ترین چوب قابل دسترسی داخلی جهت منبت چه چوبی است ؟

80- چوب جهت منبت کاری باید چه خصوصیاتی داشته باشد ؟

81- منبت مشبک را شرح دهید ؟

82- مورد استفاده سوهان گرد را شرح دهید ؟

83- مورد استفاده سوهان نیم گرد را شرح دهید ؟

84- مورد استفاده سه پهلو یا سه گوش را شرح دهید ؟

85- مورد استفاده دم موشی را شرح دهید ؟

86- منبت طرحهای اروپائی چگونه است ؟

87- ویژگیهای ظاهری چوب را بنویسید ؟

(21)

88- واکشیدگی در چوب را شرح دهید ؟

89- مشخصات مغار شفره و گلوئی را از نظر شکل بیان کنید ؟

90- مغار کبریتی را تعریف کنید ؟

91- ارتفاع میز منبت کاری را بیان نمائید ؟

91- کار برد لیسه در منبت کاری را بیان کنید ؟

92- نقوش سنتی بکار رفته در منبت چوب کدام میباشد ؟

93- تحول اصلی منبت کاری در چه زمانی بوده است ؟

94- چند نوع گیره وجود دارد ؟

95- سنگ نفت چیست و کاربرد آن را بیان کنید ؟

96- برای جلو گیری از ترکهای سطحی و شکاف و پیچ خوردگی چوب بعد از برش چه کارهایی باید انجام داد؟

97- چرا گاهی سطح چوب را به نفت آغشته می کنند ؟

98- فرق سوهان چوب ساب با دیگر سوهان هارا بنویسید ؟

99- پوسیدگی چوب راشرح دهید

100- لایه های کامبیوم در درختان چه کاری انجام می دهند ؟

101- عوامل موثر در خشک کردن چوب چیست ؟

102- انواع اتصالات در صنایع چوب را نام ببرید ؟

103- پرداخت کاری را شرح دهید ؟

104- مهمترین عوامل جهت نگهداری مصنوعات منبت کاری شده را ذکر نمائید ؟

105- حلال لاک کدام است ؟

106- به منبتی که در بالای دربها قرار می گیرند چه می گویند؟

107 شاپان چیست و مخلوط چه چیزی است ؟

108- نیم پلی استر چیست ؟

109- رنگهای پوششی چیست ؟

110- ارزش رنگ در منبت چیست ؟

استاد غلام منبت کار

و سازنده بهترین مغار های ایرانی مقیم قم

(15)

طرح های منبت                 

انواع طرحهای منبت به پنج نوع میباشد (برجسته نمائی

1- رولیف : نقش برجسته ای است که از سطح زمینه کاری بیرون نیامده و حاشیه کنار کادر هم سطح باشد

2- بارولیف : نقش برجسته ای است که از زمینه کار بالاتر آمده باشد

3- ارولیف : برجستگی ها زیاد میشود و طرح کاملا از سطح بالا می آید

4- حکاکی : از سطح چوب پائین میرود مانند سنگ قبر

5- پیکره : از تمامی نقش برجسته سطح کار بیرون آمده باشد و زمینه نداشته باشد

فرق پیکره با منبت

پیکره کاملا از زمینه بیرون زده و زمینه ای ندارد و معمولا چهار بعدی است ولی منبت معمولا زمینه دارد و حالت سه بعدی و دو بعدی میباشد

طرح های ساده منبت

(13)

ابزار مورد نياز منبت

-1 مغار -2گيره – 3 ميز منبت  -4گيره نجاري-5 سوهان آهني -6 سوهان كاغذي و پارچه اي وآبي -7 لوازم التحریر -8 كاغذ روغني یا پوستی یا کالک -9 چکش پلاستیکی یا چوبی -10تیز کن برقي -11 انواع چوب  -12چسب چوب  -13قلم موئي 14- ميخكو   -15كمد وسايل -16 اره -17 ليسه -18 دريل -19سانتي متر              -20 سنگ نفت  - 21 لاستیک زیر کاری - 22  نفت

ابزارهای قدیمی منبت یا کنده کاری

تیشه – درفش – اسکنه (قلم ) مته – چاقو – اره چوب تراش –  رنده ابزارهای نرم مانند سوهان

بهترین تولید کنندگان ابزار منبت 

آلمان – انگلیس – روس – ایتالیا – ژاپن -  ایران – چک – آمریکا

(نقطه خیلی مهم )

از ابزارهای خود مثل یک دوست خوب باید نگه داشت نگهداری از آن هم یک هنر است و حاصل از آن یک آثار هنری و سرمایه جاودانی است

(11)

پنج نوع مغار اصلی

بترتیب از راست : 1- گلوئی   2- تخت یا باز  3- شفره  4- نیم باز 5 - کبریتی

شناخت مغارهای منبت

شفره : شفره  بزرگ مغاري است كه با آن مي توان خشن كاري منبت راانجام داد و طرح را از زمینه جدا کردوبا شفره کوچک تزئین منبت راانجام میدهیم  

نمونه  شفره 

گلويي : مغاري است كه براي دايره زدن و كلبرگ زدن بكار ميرود و براي قوس هم مناسب ميباشد 

تخت : مغاري است كه مي توان از آن براي صاف كردن تقه زدن و بريدن انجام داد

نیم باز : مغاري است كه براي تقه زدن براي برگ و بوجود آوردن انحنا در تخته بكار مي رود

کبریتی : مغار کبریتی همان مغار تخت است ولی به اندازه حدودا یک و یا دومیلی

 لازم به یاآوری است که نامبرده از منبت کاران برجسته بود و بعداً برای ساخت انواع مغار زوی آورد که در این زمینه هم فعالیت زیادی نموده است ایشان فعلاً در قم زندگی مکند

ابزار منبت